Bobrowe Ostoje w Leżajsku

„Ostoje Bobrowe” w Leżajsku to 4-kilometrowa, edukacyjno-przyrodnicza trasa dla pieszych w leśnictwie Jelna. Leży na obrzeżach miasta. Jej początek znajduje się przy zalewie Floryda. Trasa wiedzie wzdłuż rzeczki Jagódka i zbiorników wodnych. Pozwala z bliska obejrzeć ślady żerowania bobrów (np. ścięte drzewa) oraz ich tamy i nory. Na szlaku znajdziesz utwardzone ścieżki, drewniane podesty, wiaty do odpoczynku i tablice edukacyjne. To idealne miejsce na krótki, relaksujący spacer. 

 

Utworzony szlak pośród dębów, buków, grabów, jodeł, sosen, modrzewi i malowniczych brzóz przyciąga spacerowiczów, sportowców, rowerzystów, miłośników przyrody. Na drzewach zainstalowane są budki lęgowe ptaków.Można posłuchać śpiewu ptaków, stukania dzięciołów w próchniejące konary drzew, zobaczyć pływające po wodzie kaczki krzyżówki. O tej porze kwitną zawilce, żółte kaczeńce, zazieleniają się dopiero krzaki żarnowca miotlastego - rośliny motylkowej o pięknych złocistożółtych kwiatach. Na rozlewisku w gęstwinie krzewów zobaczyłam również kalinę z zeszłorocznymi, przemarzniętymi, czerwonymi owocami. Wśród roślinności bagiennej przykuwają wzrok urokliwe pałki wodne, sterczą charakterystyczne, zastrugane w ołówek pnie po ściętych przez bobry (Castor fiber) drzewach. W filmie przedstawiłam nieco historycznych już zdjęć, bo z 2007 roku, kiedy to rozlewisko było bardzo spustoszone działalnością bobrów. Dziś już nie ma śladów po żeremiach, poobgryzanych drzewach etc Przez kilkanaście lat bobry zamieszkiwały teren „Wyspy Sosnowej”, kilkanaście metrów przed zalewem. Bobry sprowadzono w latacz 90. z jeziora Dźwiżaj (białostockie). To, że się doskonale zaaklimatyzowały, świadczy o czystości środowiska przyrodniczego naszej okolicy. Nikt wówczas nie przypuszczał, że doskonale się zadomowią, a ich populacja wzrośnie do tysiąca sztuk i staną się ogromnym problemem dla mieszkańców Leżajska. Zbudowały dużą tamę, spiętrzyły wodę, wykopały nory w brzegach wyspy. Wycięły wiele rosnących nad brzegiem wody dębów, buków i jesionów. W okolicach nor zgromadziły całe stosy wyciętych gałęzi, imitując gniazda żeremi. Zalanie wodą terenu spowodowało wyschnięcie kilkudziesięciu starych olch, które uschnięte musiano usunąć. W rozlewisku żyło kilkanaście sztuk bobrów. Jednak, gdy zaczynało brakować żeru, wyniosły się w górę strumienia rzeczki Jagody, gdzie założyły kilka nowych stanowisk. Latem bobry żywią się głównie roślinami wodnymi i przybrzeżnymi, zimą odżywiają się łykiem drzew liściastych (najczęściej topoli, wierzby, osiki, buku, leszczyny), które zgromadziły w lecie. Drzewa stanowią jeden z budulców żeremi. Bobry, mając 2 pary siekaczy bez problemu ścinają drzewa w okolicach rzek. Starają się ścinać drzewo w ten sposób, aby przewróciło się ono w kierunku rzeki. Na małych strumieniach i potokach wszystkie osobniki z rodziny wspólnie budują tamy, powodując spiętrzenia i podtopienie terenów łąkowych i leśnych. Tworzą się rozlewiska i małe, zabagnione jeziorka leśne.

Tulipanowiec amerykański, surmia (katalpa)

Na Osiedlu Pułaskiego w Jarosławiu w pobliżu szpitala rośnie w sąsiedztwie pięknej katalpy dorodne drzewo Tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera L.). Swoją nazwę zawdzięcza kwiatom, które wyglądem i rozmiarem łudząco przypominają tulipany. Są one żółto-zielone z pomarańczowym wnętrzem i wydzielają słodki, miodowy zapach. Liście mają długość 10–15 cm i szerokość 12–20 cm, są wykształcone w sposób wykluczający pomyłkę z innym gatunkiem (prócz tulipanowca chińskiego), w zarysie czworokątne i podzielone na cztery nierównej wielkości klapy, których wzdłużne brzegi przebiegają prawie równolegle do siebie. Liść jest z przodu jakby ucięty albo lekko wycięty. Jego górna powierzchnia jest błyszcząca, żywo zielona, a dolna nieco jaśniejsza i z lekka pokryta woskiem. Jesienią liście przebarwiają się na złotożółto. Ogonki liściowe od 10 do 12 cm długości. Drzewo potrafi żyć od 200 do nawet 300 lat.

Surmia bignoniowa (katalpa) to efektowne drzewo z rodziny bignoniowatych, słynące z olbrzymich liści i egzotycznego wyglądu. W Polsce uprawiana jest głównie jako roślina ozdobna o niezwykłych cechach, niespotykanych u rodzimych gatunków. Kwiaty katalpy (surmii) to zjawiskowe, dzwonkowate kwiaty przypominające storczyki. Są białe z żółtymi i purpurowymi plamkami, zebrane w duże, efektowne wiechy. Kwitną w czerwcu i lipcu i wydzielają przyjemny zapach, który skutecznie odstrasza komary i kleszcze. Jej sercowate liście mogą osiągać nawet do 30 cm długości. Jesienią na drzewie pojawiają się owoce – długie, wąskie strąki przypominające fasolkę lub cygara. Mogą mieć nawet do 40-50 cm długości i często wiszą na gałęziach przez całą zimę.

 

 

 

 

Boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus)

Boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus) - grzyb, który rośnie w zimie i zawiera naturalną statynę.

Trzeci grzyb zimowy. Płomiennica przetrwa mróz. Trzęsak nawilża skórę. Boczniak robi coś innego - zawiera lowastatynę.

Lowastatyna - związek, który hamuje enzym odpowiedzialny za syntezę cholesterolu w wątrobie. To ten sam mechanizm działania, co w lekach statynowych stosowanych w terapii hipercholesterolemii.

Badania kliniczne sugerują, że regularne spożywanie boczniaka może zmniejszać:

✔ Cholesterol całkowity

✔ LDL („zły" cholesterol)

✔ Trójglicerydy

Ważne: stężenia lowastatyny w grzybie są zmienne i niskie - boczniak nie zastępuje leków przepisanych przez lekarza.

Dodatkowo boczniak zawiera ergotioneninę i związki fenolowe, które chronią ściany naczyń przed stresem oksydacyjnym i utlenianiem LDL - procesem kluczowym w rozwoju miażdżycy.

β-glukany (pleuran) działają immunomodulująco. W tradycji azjatyckiej stosowany jako naturalny środek wzmacniający organizm.

W latach 90. w Polsce intensywnie promowano uprawę boczniaka - popularne były nawet domowe zestawy na słomie lub trocinach. Łatwy w uprawie, dostępny dla każdego.

Dziś możemy kupić go w każdym sklepie. Świeży, cały rok. Zimą owocniki rosną na pniach w lasach - mięsiste, w kaskadach, odporne na mróz.

Mięsista konsystencja sprawia, że świetnie zastępuje mięso w wielu daniach.

Jak wszystkie grzyby - wymaga obróbki cieplnej. U osób wrażliwych, surowy lub krótko smażony może powodować dolegliwości żołądkowe.

Grzyb, który rośnie w zimie, wspiera metabolizm cholesterolu i wzmacnia odporność. 

Czasem natura pakuje wiele w jeden gatunek.

Galasy dębowe, jabłka na dębie

"Galasy dębowe" jabłka na dębie to galasy, czyli narośle przypominające małe jabłka, które powstają na liściach dębu w wyniku obronnej reakcji drzewa na larwy owadów, najczęściej galasówki dębianki. Owad składa jajo w tkankę liścia, a roślina, chroniąc się przed szkodnikiem, tworzy wokół niego specjalną komorę (galas), w której larwa rozwija się i zimuje.

Rozwój owada: Larwa zimuje w galasie, który opada z drzewem jesienią. Wiosną larwa przeobraża się w poczwarkę i opuszcza galas.

Te narośla nie są szkodliwe dla drzewa, a po opadnięciu  być wykorzystywane do produkcji garbników i atramentu.
Galasy dębowe charakteryzują się bardzo dużą zawartością garbników, stanowiących blisko połowę ich suchej masy. Są to szczególnie taniny.

Ważki w ogrodach klasztornych - Tężnica wytworna (Ischnura elegans)

Ogrody klasztorne przy leżajskiej Bazylice OO Bernardynów mają wiele rabatek , a na nich piękne róże, lilie, lawenda, które przyciągają w okresie kwitnienia pszczoły, trzmiele, kolorowe motyle. Jest tam również malownicza
sadzawka będąca siedliskiem wielu ciekawych okazów przyrodniczych m. in. Budleja Davida (Buddleja davidii) krzew o fioletowych kwiatach zebranych w długie wiechy, tworzące niczym duży bukiet kwiatów, zapach tych kwiatów zazwyczaj zwabia motyle, dlatego nazywa się ją motylim krzewem. Wśród szuwarów kumkają żaby, w wodzie pływają kaczki krzyżówki, a nad wodą lata mnóstwo różnorodnych owadów.
M. in. ważki - latające osobniki dorosłe (imagines). Tężnica wytworna (Ischnura elegans) - jest przedstawicielem najliczniejszego gatunku ważek równoskrzydłych (Zygoptera) - z rodziny łątkowatych (Coenagrionidae). Samce większości gat. są niebieskie. Ważki (Odonata) to drapieżne owady o smukłym ciele, dużych oczach złożonych, krótkim tułowiu, silnie wydłużonym, segmentowanym odwłoku i dwóch parach skrzydeł.

Udało mi się sfilmować tężnice wytworne podczas kopulacji, zaplątane w pajęczą sieć i na dodatek w towarzystwie żywego pająka. Ważki żywią się komarami, muchami, mszycami, a nawet pająkami.

Ale w tym przypadku nie jestem pewna czy te kopulujące drapieżne ważki nie stały się ofiarami pająka.
Chociaż nie wszystkie pająki zjadają ważki, niektóre gatunki pająków mogą polować na drapieżne ważki i traktować je jako część swojej diety.

Pająki są generalnie drapieżnikami i polują na różne owady i bezkręgowce, w tym także ważki. Jednak ważki, zwłaszcza te większe gatunki, są dość szybkie i zwinne, co może utrudniać pająkom ich schwytanie.

Pająki polują na ważki, wykorzystując różne strategie. Niektóre pająki sieciowe budują pułapki w postaci charakterystycznych sieci, do których wpadają latające owady, w tym ważki. Inne pająki polują aktywnie, używając swojej siatki nici do chwytania zdobyczy. Ważki mogą być więc zdobyczą dla pająków, jeśli te są w stanie je schwycić.

Ważne jest jednak pamiętać, że nie wszystkie pająki polują na ważki i dieta pająków może różnić się w zależności od gatunku i dostępności pokarmu w danym środowisku. Istnieją również pająki, które preferują inne rodzaje zdobyczy, takie jak owady latające czy owady naziemne.

Stadium larwalne ważki trwa różnie w zależności od gatunku. W przypadku Ischnura elegans, które jest gatunkiem popularnym w Europie, stadium larwalne trwa zwykle od kilku miesięcy do jednego roku. Larwy ważek prowadzą wodny tryb życia, rozwijając się w zbiornikach wodnych, takich jak stawy, jeziora czy strumienie.

Po zakończeniu stadium larwalnego, larwa przechodzi w etap przepoczwarzania, w wyniku którego wykształca się dorosła forma - ważka (imago). Po wylęgnięciu się z poczwarki, ważka w pełni rozwinięta osiąga dorosłe stadium.

Jeśli chodzi o długość życia dorosłej ważki, może ona różnić się w zależności od gatunku, warunków środowiskowych i innych czynników. Przeciętnie dorosłe ważki żyją od kilku tygodni do kilku miesięcy. Niektóre gatunki mogą jednak żyć krócej, nawet zaledwie kilka dni, podczas gdy inne mogą przeżyć do kilku miesięcy.

Ważki są owadami o stosunkowo krótkim cyklu życiowym, skupionym głównie na rozmnażaniu i przekazywaniu genów. Ich stadium dorosłe poświęcone jest głównie temu celowi, podczas gdy stadium larwalne służy wzrostowi i rozwinięciu się przed przepoczwarzeniem.

W Polsce istnieje ponad 70 gatunków ważek, z czego 8 gat. objętych jest ścisłą ochroną.

***

 

**

Kliwia (Clivia) rodzina amarylkowate

Kliwia (Clivia Lindl.) – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych. Wiecznie zielone byliny o grubych, skórzastych i soczyście zielonych liściach wyrastających z krótkich kłączy. Trąbkowate lub lejkowate kwiaty zebrane są w gęste podbaldachy na krótkiej i grubej łodydze. Kwiaty 6-płatkowe w kolorze czerwonym lub pomarańczowym, czasami częściowo zielonym. Owocem są czerwone jagody.

 

Kliwia cynobrowa (Clivia miniata)

Czeremcha amerykańska (Prunus serotina), Czeremcha zwyczajna / pospolita (Prunus padus L.)

Czeremcha amerykańska, czeremcha późna lub czarny wiśniowiec (Prunus serotina) – gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych. 

 Brzeg liści karbowano-piłkowany z ciemnoczerwonym gruczołkiem u nasady każdego ząbka. Blaszka liściowa nieco skórzasta, z wierzchu ciemnozielona i błyszcząca, od spodu jaśniejsza. Występuje co najmniej 15 par nerwów bocznych. 

Białe kwiaty skupione w rozpostartych lub wznoszących się gronach (po przekwitnieniu zwisających) o długości 12–15 cm. 

 

 

 

 

 

 

Owoce czeremchy amerykańskiej są małe, kuliste i czarne, przypominające wiśnie. Są one jadalne, jednak owoce mają gorzki smak i są stosunkowo kwaśne. Owoce mogą być spożywane na surowo lub używane do wytwarzania dżemów, soków lub innych przetworów.

Niektóre części czeremchy amerykańskiej, takie jak liście i kora, zawierają związki chemiczne, które mogą być trujące dla niektórych zwierząt lub ludzi. Z tego powodu zaleca się ostrożność w spożywaniu i ograniczanie spożycia do owoców.
Owocem czeremchy są małe jagody o kształcie i kolorze podobnym do czereśni.

***

Czeremcha zwyczajna / pospolita (Prunus padus L.) różni się unerwieniem - nerwy na końcach blaszki liściowej wyraźnie się łączą oraz matowymi liśćmi z obu stron, spodem pozbawionymi rudych włosków na nerwie i kwiatostanami zwisającymi podczas kwitnienia. Kwiaty białe, mocno pachnące. Na brzegach korony delikatnie ząbkowane. Zebrane są w zwisający kwiatostan – grono o długości do 15 cm. Owoce kuliste, błyszczące, czarne, słodkogorzkie pestkowce wielkości grochu. Średnica ok. 8 mm. Po rozgnieceniu lepkie.

 

 

Ważne jest rozróżnienie między dwoma podgatunkami czeremchy: dziką czeremchą (Prunus padus ssp. padus) i gorzką czeremchą (Prunus padus ssp. commutata).

Dzika czeremcha, która jest bardziej powszechna, ma jadalne owoce. Jagody dzikiej czeremchy mają słodkawy smak i mogą być spożywane zarówno na surowo, jak i w formie przetworów, takich jak dżemy czy soki.

Natomiast gorzka czeremcha, występująca głównie w północnej i wschodniej Europie, ma owoce, które są trujące w surowej postaci. Jagody gorzkiej czeremchy zawierają amygdalinę, substancję, która podczas trawienia uwalnia kwas cyjanowodorowy, który może być szkodliwy dla organizmu.

W przypadku spożycia jagód gorzkiej czeremchy w większych ilościach, może wystąpić zatrucie, które objawia się nudnościami, wymiotami i bólami brzucha. Dlatego zaleca się ostrożność i unikanie spożycia jagód gorzkiej czeremchy.

Rozróżnienie między czeremchą dziką (Prunus padus ssp. padus) a czeremchą gorzką (Prunus padus ssp. commutata) może być trudne, ponieważ są podobne w wyglądzie. Oto kilka cech, które mogą pomóc w rozróżnieniu tych dwóch odmian:

Liście: Liście czeremchy dzikiej są większe i mają dłuższe ogonki liściowe niż liście czeremchy gorzkiej.

Kwiaty: Kwiaty czeremchy dzikiej mają zazwyczaj białą barwę, podczas gdy kwiaty czeremchy gorzkiej są bardziej kremowe lub żółtawe.

Owoce: Owoce czeremchy dzikiej są zazwyczaj ciemnoczerwone do czarnych i mają słodki smak. Owoce czeremchy gorzkiej są również ciemnoczerwone, ale są bardziej gorzkie i trujące w surowej postaci.