Rudbekia (Rudbeckia L.) i jeżówka (Echinacea)

Rudbekia (Rudbeckia L.), podobnie jak jeżówka (Echinacea) – rośliny ozdobne o dekoracyjnych kwiatach.
Rudbekia i jeżówka pochodzą z Ameryki Północnej i są ze sobą spokrewnione. Obie rośliny należą do rodziny astrowatych, a łączy je taka sama budowa kwiatostanu – koszyczka. 

Rudbekie to rośliny jednoroczne, dwuletnie lub byliny, rosnące z powodzeniem kilkanaście lat na jednym stanowisku. Jeżówki natomiast to krótkowieczne byliny (efektowne 3–4 sezony). Między rudbekiami i jeżówkami jest wiele podobieństw. Są to rośliny tworzące kępy o wzniesionych, sztywnych pędach. W zależności od gatunku rudbekie osiągają od kilkudziesięciu cm do 2 m wysokości, jeżówki natomiast dorastają do 150 cm wysokości. Mimo znacznych rozmiarów nie mają tendencji do pokładania się i nie wymagają stosowania podpór. Liście mają pojedyncze, jajowato lancetowate, naprzemianległe, zazwyczaj ciemnozielone. Niektóre gatunki mają łodygi i liście owłosione. 

Kwiatostanem jest koszyczek złożony z dużych, brzeżnych kwiatów języczkowych o jaskrawych kolorach. W środku znajdują się małe kwiaty rurkowe.
Kolory kwiatostanów rudbekii i jeżówki są zróżnicowane. 

Rudbekia ma kwiaty języczkowe żółte (najpopularniejszy kolor), żółto-czerwone, żółto-brązowe, rdzawe, a kwiaty rurkowe zielone, rdzawe, purpurowe, brązowe, czarne. 

Ulistnienie skrętoległe. Dolne liście szerokojajowate z ostrym końcem i ząbkowane, górne lancetowate i całobrzegie. U typowej formy są szorstko owłosione. Wytwarza rozłogi, za pomocą których rozmnaża się wegetatywnie. 

Jeżówka ma kwiaty języczkowe białe, kremowe, żółte, pomarańczowe, różowe, czerwone, purpurowe, a kwiaty rurkowe zielone, rdzawe, żółte, pomarańczowe, czerwone, purpurowe.

Gatunki rudbekii:

Rodzaj rudbekia (łac. Rudbeckia) obejmuje około 15 gatunków. W Polsce w środowisku naturalnym występują tylko dwa gatunki rudbekia naga (Rudbeckia laciniata) i rudbekia owłosiona (R. hirta). Są to tzw. agriofity, czyli rośliny obcego pochodzenia, które zdołały się zadomowić w obcym siedlisku. 

Obecnie w Polsce uprawianych jest kilka gatunków rudbekii:  

• rudbekia błyskotliwa (Rudbeckia fulgida Aiton) – gatunek uprawiany, najpopularniejsza, tworząca gęste kępy
• rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor Nutt.) – gatunek uprawiany
• rudbekia lśniąca (Rudbeckia nitida Nutt.) – gatunek uprawiany, tworząca mniej okazałe kępy
• rudbekia naga (Rudbeckia laciniata L.)
• rudbekia okazała (Rudbeckia speciosa Wender) – gatunek uprawiany
• rudbekia owłosiona, r. ostra (Rudbeckia hirta L.) - jednoroczna

rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor)

 

rudbekia błyskotliwa (Rudbeckia fulgida Aiton)

rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor)

rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor)

rudbekia błyskotliwa (Rudbeckia fulgida Aiton)

Nazwę rudbekia nadał roślinie Karol Linneusz – sławny szwedzki przyrodnik, który chciał w ten sposób uhonorować jednego ze swoich zdolniejszych uczniów – Olafa Rudbecka.

Rodzaj jeżówka (łac. Echinacea) liczy 9 gatunków. W Polsce uprawiane są trzy gatunki: 

• najpopularniejsza jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea), 
• jeżówka blada (Echinacea pallida) o wąskich zwisających płatkach kwiatów języczkowych i 
• jeżówka wąskolistna (E. angustifolia) – blisko spokrewniona z jeżówką purpurową, ale o węższych liściach. 

 

 

Nazwa jeżówka – Echinacea pochodzi od greckiego słowa „echinos”– jeż, i właśnie środek kwiatostanu jeżówki przypomina to zwierzątko.

Jeżówka purpurowa to także roślina lecznicza.

Indianie Ameryki Północnej stosowali jeżówkę purpurową w leczeniu różnych dolegliwości, Komanczowie w bólu zębów i gardła, a Indianie ze szczepu Sioux przeciwko wściekliźnie oraz we wszelkich stanach zapalnych. Współczesna medycyna także wykorzystuje jeżówkę purpurową. Jeżówkę stosuje się w stanach zapalnych, przeziębieniach, alergiach skórnych, astmie, oparzeniach. Surowcem zielarskim są kwiaty oraz korzenie 4-letnich roślin.

Linki:

jeżówka (Echinacea)

http://www.swiatkwiatow.pl/poradnik-ogrodniczy/rudbekie-w-ogrodzie-id118.html

http://www.wymarzonyogrod.pl/kwiaty-i-rosliny-na-rabaty/roslinne-kompozycje/rudbekia-i-jezowka-rosliny-ozdobne-o-dekoracyjnych-kwiatach,94_1669.html

Dąbrówka rozłogowa (Ajuga reptans)

Dąbrówka rozłogowa (Ajuga reptans) bylina ozdobna, płożąca z nadziemnymi rozłogami. Osiąga 10-20 cm wysokości. 

Na mojej działce dąbrówka rozłogowa, ekspansywna, ma bordowe liście, zaś wiosną w okresie kwitnienia liście są zielone. Kwitnie w maju. Liście dąbrówki zebrane w rozetę w zależności od odmiany są zielone, bordowe, czerwonopurpurowe, biało obrzeżone lub trójbarwne. 

Kwiaty na szczycie łodygi zebrane w groniasty niebieskofioletowy kwiatostan. Korona kwiatu z górną wargą krótszą, dolną większą, trójklapową, zwisającą. Trochę podobna do kwiatu bluszczyka kurdybanka (Glechoma hederacea). 

Kielich dzwonkowaty szorstko owłosiony. Przy nasadzie zalążni znajduje się duży, złocistego koloru miodnik wytwarzający nektar. 

Roślina miododajna. Jest podstawowym źródłem nektaru dla motyli dostojki eufrozyny (Boloria euphrosyne) i dostojki selene.

Roślina zawiera fitosterole, flawonoidy i witaminę C ma właściwości lecznicze. Działa przeciwzapalnie, ściągająco i regenerująco na skórę - atopowe zapalenie skóry, ciężko gojące się rany, otarcia, wypryski. 

Napar z zioła nadaje się głównie do twarzy, ale też jako okład na oczy, bo działa równie dobrze jak świetlik. Pomaga niwelować oznaki ich zmęczenia, a także można go stosować przy zapaleniu spojówek. 

Maść z rozdrobnionej rośliny roztartej z masłem lub olejem lnianym i można nakładać na skórę.

Dąbrówka rozłogowa rozmnaża się ją przez podział rozrośniętych kęp.

 

  

 

motyl dostojka eufrozyna (Boloria euphrosyne)

Jasnota biała (Lamium album L.)

Jasnota biała (Lamium album L.), bylina, która kształtem liści, ulistnieniem i ogólnym wyglądem przypomina pokrzywę. Liście jajowate lub sercowate są delikatnie owłosione i mają brzegi grubo piłkowane. Wydzielają charakterystyczny zapach. W odróżnieniu od pokrzywy nie ma jednak parzących włosków.
Stąd ludowa nazwa głucha pokrzywa, biała pokrzywka. 

Łodyga z fioletowymi zabarwieniami w niektórych miejscach. 

Kwiaty białe, czasami kremowobiałe, wyrastają pionowo w okółkach w kątach liści. Mają wyraźnie grzbiecistą, dwuwargową budowę. Duże kwiaty (2-2,5 cm) mają szyjkę słupka zagłębioną pomiędzy czterema wypukłymi komorami, kielich trwały, zrosłodziałkowy. Warga dolna korony ma dwa ząbki, pylniki są owłosione.

Rośnie na przydrożach, rumowiskach, w zaroślach, w rowach. Zwykle tworzy skupienia.
Kwitnie od kwietnia do września i jest rośliną miododajną. Zapylana jest przez błonkówki.
Jasnota biała jest rośliną leczniczą. Ma działanie przeciwzapalne, wykrztuśne, moczopędne i słabo ściągające. Największe zastosowanie znajduje w leczeniu chorób i dolegliwości kobiecych, stanów zapalnych przewodu pokarmowego, dróg oddechowych i dróg moczowych. Zewnętrznie stosowana była przy oparzeniach, trudno gojących się ranach i chorobach skórnych oraz do płukania jamy ustnej.
Kwiaty zbiera się je ręcznie przy słonecznej pogodzie i suszy w zacienionym miejscu. Kwiaty zawierają flawonoidy, garbniki, śluzy, saponiny, glikozydy, cholinę, związki irydowe, kwasy wielofenolowe oraz niewielkie ilości olejków eterycznych.

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea)

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea) funkcjonuje pod wieloma nazwami, a najciekawszą wydaje mi się, jako ziółko Jana Sobieskiego.

Legenda mówi, że Król Jan III Sobieski znając lecznicze właściwości kurdybanka "zabrał" ten pospolity chwast na wojnę, częstował swoich żołnierzy herbatką z liści kurdybanka chroniąc ich przed chorobami. Ponieważ kurdybanek posiada właściwości przeciwzapalne i regenerujące Sobieski wykorzystywał to zioło do opatrunków na krwawiące i trudno gojące się rany. Hamuje bowiem krwawienie.

Być może serwował go żołnierzom również na kaca, bowiem bluszczyk kurdybanek to naturalne antidotum na zatrucie organizmu, choćby po wypiciu nadmiernej ilości alkoholu.
Jednym słowem dzięki bluszczykowi kurdybankowi poprowadził swoją armię do zwycięstwa pod Wiedniem.

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea) działa zbawiennie na układ pokarmowy. Napary, odwary z listków pomagają łagodzić dolegliwości wątroby i trzustki, przyczynia się do likwidacji kamieni cholesterolowych. 

Reguluje pracę oskrzeli i płuc, działa zatem korzystnie przy astmie i kłopotach z oddychaniem. Pomocna w reumatyzmie.

Wszędobylskie zioło pnące się po ziemi, rozrastające się przez kłącza zaczyna kwitnąć w drugim roku życia przeważnie w maju i kwitnie aż do jesieni.
Kwiaty ma niebieskie, listki młode zielone, stare fioletowo-czerwono-bordowe.

Bluszczyk kurdybanek ma charakterystyczny smak i zapach, dlatego warto go wykorzystywać jako przyprawę do sałatek i innych dań. Najlepsze są młode listki.
Roślina miododajna, cenna dla pszczół.

Kalina koralowa (Viburnum opulus L.)

Kalina koralowa lubi środowisko wilgotne, rośnie wzdłuż rzek, strumieni i nad brzegami zbiorników wodnych, często w lasach. Jest rośliną leczniczą, a o jej właściwościach pisałam na blogu mikrobiologicznym 

>>> Kalin kakalin kakalinka maja

Kwitnące wiosną na biało krzewy kaliny, jak i jesienią pięknie wybarwione na czerwono korale, zebrane w baldachogrona mogą być również ozdobą w parkach czy ogródkach. Dorodne krzewy rosną pod akademikiem Piast w Krakowie. Nikt tam nie zrywa i nie wykorzystuje owoców. Nawet wiosną można zobaczyć pomiędzy białymi baldachami zeszłoroczne korale kaliny. Kalina rośnie u nas nad Sanem, nad Zalewem Floryda, w lesie koło ostoi bobrowych. 
A ja postanowiłam wyhodować sobie kalinę z gałązki i ukorzenioną posadzić na własnej działce. Spróbuję i mam nadzieję, że nie tylko będzie zdobiła moją działkę, ale i uda mi się zebrać owoce na lekarstwo. 

 

Od kilku lat robię galaretkę z kaliny, na zbiór owoców muszę czekać do późnej jesieni, najlepiej do pierwszych przymrozków, bo owoce wykazują właściwości trujące. 

zobacz też:
Kalin kakalin kakalinka maja