Jasnota biała (Lamium album L.)

Jasnota biała (Lamium album L.), bylina, która kształtem liści, ulistnieniem i ogólnym wyglądem przypomina pokrzywę. Liście jajowate lub sercowate są delikatnie owłosione i mają brzegi grubo piłkowane. Wydzielają charakterystyczny zapach. W odróżnieniu od pokrzywy nie ma jednak parzących włosków.
Stąd ludowa nazwa głucha pokrzywa, biała pokrzywka. 

Łodyga z fioletowymi zabarwieniami w niektórych miejscach. 

Kwiaty białe, czasami kremowobiałe, wyrastają pionowo w okółkach w kątach liści. Mają wyraźnie grzbiecistą, dwuwargową budowę. Duże kwiaty (2-2,5 cm) mają szyjkę słupka zagłębioną pomiędzy czterema wypukłymi komorami, kielich trwały, zrosłodziałkowy. Warga dolna korony ma dwa ząbki, pylniki są owłosione.

Rośnie na przydrożach, rumowiskach, w zaroślach, w rowach. Zwykle tworzy skupienia.
Kwitnie od kwietnia do września i jest rośliną miododajną. Zapylana jest przez błonkówki.
Jasnota biała jest rośliną leczniczą. Ma działanie przeciwzapalne, wykrztuśne, moczopędne i słabo ściągające. Największe zastosowanie znajduje w leczeniu chorób i dolegliwości kobiecych, stanów zapalnych przewodu pokarmowego, dróg oddechowych i dróg moczowych. Zewnętrznie stosowana była przy oparzeniach, trudno gojących się ranach i chorobach skórnych oraz do płukania jamy ustnej.
Kwiaty zbiera się je ręcznie przy słonecznej pogodzie i suszy w zacienionym miejscu. Kwiaty zawierają flawonoidy, garbniki, śluzy, saponiny, glikozydy, cholinę, związki irydowe, kwasy wielofenolowe oraz niewielkie ilości olejków eterycznych.

Glicynia, wisteria

Niezwykle dekoracyjna glicynia, znana też, jako słodlin, wisteria to jedno z najpiękniejszych pnączy o pachnących kwiatostanach.

Kwiaty niebieskofioletowe z jaśniejszą podstawą obupłciowe, motylkowe, zebrane w szczytowe, zwisające grona. Poszczególne kwiaty osiągają od 1,5 do 2,5 cm długości.

Osiąga wys. ok. 10 m. Kwitnie już w 2-3 roku po posadzeniu w V i ponownie w VIII-IX.
Owoce: strąki równowąskie lub lancetowate o skórzastej owocni, wypukłej nad owocami.

Zastosowanie: Na podpory, pergole, altanki

 

 

 

Mniszek pospolity, mniszek lekarski (Taraxacum officinale)

Popularny i zwyczajowo nazywany mleczem  - mniszek pospolity, mniszek lekarski (Taraxacum officinale) to światłolubna, miododajna kosmopolityczna bylina występująca na nieużytkach, łąkach, polach, trawnikach, w ogrodach, sadach oraz widnych lasach i zaroślach. 

Taraxacum officinale to nazwa naukowa opublikowana w 1780 r. przez Friedricha Heinricha Wiggersa (1746–1811) dla taksonu opisanego wcześniej przez Karola Linneusza jako Leontodon taraxacum. 

W Polsce ocenia się, że na terenie całego kraju występuje w sumie co najmniej 200 drobnych gatunków mniszka
Jak odróżnić mniszka od mlecza? Najłatwiej po łodydze. Mlecz (Sonchus arvensis L.) ma pojedynczą, grubą łodygę, która rozdziela się na boczne pędy i jest pokryta listkami. Mniszek zamiast typowej łodygi posiada coś w rodzaju kwiatonośnego pędu – z jednego systemu korzeniowego wyrasta wiele bezlistnych pędów, a każdy z nich dźwiga żółty kwiat. Na każdym pędzie, zupełnie pozbawionym listków, wyrasta więc jeden kwiatostan (ząbkowane liście wyrastają z tego samego miejsca samodzielnie). To mniszek lekarski, a nie mlecz, po przekwitnieniu przekształca się w dmuchawca – owocostan w postaci delikatnego puchu. Kwiaty mlecza zamieniają się z kolei w twardą, szorstką kulkę i w niczym nie przypominają puchatego dmuchawca.

 

W pierwszym roku formuje zwykle tylko rozetę liści, a kwiatostan rozwija się dopiero w drugim roku. Liście są liczne i zebrane w przyziemną rozetę. 

Właściwa łodyga jest bardzo skrócona i ukryta pod ziemią, wyrasta z niej rozeta liści i szypuły, na których wznoszą się pojedyncze kwiatostany. Szypuły są bezlistne, zwykle tęgie, dęte (puste w środku), w różnym stopniu owłosione, intensywniej zwykle bliżej szczytu. Podczas kwitnienia osiągają od 3 do 40 cm wysokości (najczęściej od 5 do 35), ale podczas owocowania wyrastają nawet do ponad 60 cm. Z jednej różyczki liściowej rozwija się od jednej do kilkunastu szypuł kwiatostanowych.

Kwiaty obupłciowe, języczkowe, skupione na szczycie szypuł kwiatostanowych w pojedyncze koszyczki.

 

 

 

Płatki korony poszczególnych kwiatów języczkowych są zrośnięte, jasnożółte lub złocistożółte, mają zrośnięte w płaski lub rynienkowaty języczek. Kwitnie od połowy kwietnia do końca maja. Kwiaty są zapylane przez owady. Od kwitnienia do rozwoju dojrzałych owoców mija 7 dni.

Dojrzałe owoce (niełupki) tworzą biały puch kielichowy - puszystą kulę (tzw. dmuchawiec).

 

 

Związki zawarte w roślinie (laktony seskwiterpenowe zawarte w soku mlecznym) mogą również działać miejscowo, powodując choroby skóry.

Surowcem zielarski jest kwiat – Flos Taraxaci, ziele Herba Taraxaci oraz korzeń – Radix Taraxaci. Korzeń główny ma 2–3 cm średnicy i 1–2 m długości.

Ziele zbiera się wczesną wiosną, jeszcze przed pojawieniem się pąków kwiatowych. Kwiatostany zbiera się bez szypuł, podczas kwitnienia. Ziele i kwiaty suszy się od razu po zebraniu. U ludzi pyłek może wywoływać reakcje alergiczne, jeżeli jest spożywany. Liście są pokarmem dla licznych gatunków ssaków, zarówno dzikich, jak i udomowionych. 

Korzeń mniszka z przeznaczeniem do celów leczniczych należy zbierać jesienią. 

Leki ziołowe z mniszka stosowane są w postaci odwaru z korzeni, wyciągu, nalewki lub jako składnik mieszanek ziołowych. Liście i korzenie mniszka nadają się do spożycia zarówno surowe, jak i gotowane. Nie należy korzystać z preparatów z mniszka w przypadku niedrożności dróg żółciowych, ropniaka pęcherzyka żółciowego, warunkowo – w porozumieniu z lekarzem – mogą je stosować chorzy na kamicę żółciową. 

 

 

 

Rusałka kratkowiec (Araschnia levana) – najmniejsza z naszych rusałek - jest motylem średniej wielkości (skrzydła o rozpiętości 28-34 mm). Występuje w dwóch formach: motyle z pokolenia letniego są czarno-białe (Araschnia levana f. prorsa), a z wiosennego: rudo-czarne (Araschnia levana f. levana).

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea)

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea) funkcjonuje pod wieloma nazwami, a najciekawszą wydaje mi się, jako ziółko Jana Sobieskiego.

Legenda mówi, że Król Jan III Sobieski znając lecznicze właściwości kurdybanka "zabrał" ten pospolity chwast na wojnę, częstował swoich żołnierzy herbatką z liści kurdybanka chroniąc ich przed chorobami. Ponieważ kurdybanek posiada właściwości przeciwzapalne i regenerujące Sobieski wykorzystywał to zioło do opatrunków na krwawiące i trudno gojące się rany. Hamuje bowiem krwawienie.

Być może serwował go żołnierzom również na kaca, bowiem bluszczyk kurdybanek to naturalne antidotum na zatrucie organizmu, choćby po wypiciu nadmiernej ilości alkoholu.
Jednym słowem dzięki bluszczykowi kurdybankowi poprowadził swoją armię do zwycięstwa pod Wiedniem.

Bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea) działa zbawiennie na układ pokarmowy. Napary, odwary z listków pomagają łagodzić dolegliwości wątroby i trzustki, przyczynia się do likwidacji kamieni cholesterolowych. 

Reguluje pracę oskrzeli i płuc, działa zatem korzystnie przy astmie i kłopotach z oddychaniem. Pomocna w reumatyzmie.

Wszędobylskie zioło pnące się po ziemi, rozrastające się przez kłącza zaczyna kwitnąć w drugim roku życia przeważnie w maju i kwitnie aż do jesieni.
Kwiaty ma niebieskie, listki młode zielone, stare fioletowo-czerwono-bordowe.

Bluszczyk kurdybanek ma charakterystyczny smak i zapach, dlatego warto go wykorzystywać jako przyprawę do sałatek i innych dań. Najlepsze są młode listki.
Roślina miododajna, cenna dla pszczół.

Biedroneczki są w kropeczki

W Polsce najczęściej występuje biedronka siedmiokropka. Należy do rodziny Biedronkowatych (Coccinellidae), gromady owadów z rzędu chrząszczy.

Nasze polskie biedronki - a mamy w Polsce ok. 80 gatunków znane są z charakterystycznych 7 kropek, po 3 na każdej pokrywie skrzydłowej i jedną wspólną.

Siedmiokropki są kropka w kropkę do siebie podobne, mają czarne przedplecze z białymi plamkami na bokach i są soczyście czerwone lub pomarańczowe. Zazwyczaj spotykamy je pojedynczo. Są pożyteczne, odżywiają się owadami roślinożernymi - mszycami.

W Polsce w 2006 roku pojawiły się biedronki azjatyckie Harmonia axyridis (arlekiny, zwane biedronkami ninja). Są groźne, bo mogą ugryźć i wywołać alergię. Arlekiny są inwazyjne i stanowią zagrożenie dla rodzimych biedronek. Samica biedronki arlekin w ciągu całego swojego życia może znieść nawet do 4 tys. jaj. 

Występują zazwyczaj gromadnie. Te azjatyckie posiadają charakterystyczne plamki na przedpleczu, układające się w literkę “M”. Mogą sprawić kłopot w rozpoznaniu, bowiem charakteryzują się dużą zmiennością. Mogą być żółte, pomarańczowe lub czerwone. Niektóre są całe czarne, jak prawdziwy ninja. Mają po kilkanaście kropek, ale też są bez kropek.

 

Można je spotkać w naszych domach, w oknach, na ścianach, w zakamarkach. Zimują pod korą drzew, pod ziemią, a nawet w dziuplach i skrzynkach dla ptaków.

By się przed nimi uchronić, uszczelnij okna i drzwi, warto zabezpieczyć je siatką. Można użyć mentolu lub kamfory - to je odstrasza.

Mydlnica lekarska (Saponaria officinalis L.)

Mydlnica lekarska (Saponaria officinalis L.) 

Roślina wieloletnia należąca do rodziny goździkowatych. Wszędobylska bylina porastająca przydroża, miedze, nieużytki, rośnie też w zaroślach, ogrodach i pod płotami. Kwitnie od czerwca do sierpnia. 
Na wysokich ok. 80 cm łodygach wyrastają pęczki na długiej szypułce różowych kwiatów. Ta przydrożna bylina wydziela charakterystyczny zapach zwabia motyle nocne - ćmy, które je zapylają. 
Roślina trująca zarówno dla ludzi, jak i zwierząt, a jednocześnie lecznicza i stosowana w kosmetyce. Kłącze z korzeniami (Radix Saponariae) stanowi surowiec zielarski. Korzeń mydlnicy obecnie wchodzi w skład niemal wszystkich mieszanek ziołowych do mycia włosów. Ładnie się pieni, zmiękcza wodę, a włosom nadaje puszystość i połysk.

Od niepamiętnych czasów używano odwarów doustnie, jako odtrutkę po ukąszeniu przez węże.

  

Mydlnica lekarska rośnie bardzo obficie wzdłuż drogi we wsi Mosty Małe na Roztoczu. Co ciekawe, olbrzymie połacie cmentarza w Hrebennem też obficie porośnięte są właśnie przez mydlnicę.

Rusałka osetnik (Vanessa cardui)

Rusałka osetnik (Vanessa cardui, syn. Cynthia cardui) – owad z rzędu motyli.Skrzydła o rozpiętości 55-60 mm, z wierzchu skrzydeł pomarańczowo-różowe z czarnym rysunkiem i białymi plamkami przy wierzchołkach przednich skrzydeł. Dorosła postać motyla (imago) żywi się nektarem kwiatów.

***