Rododendrony

Różanecznik, azalia, rododendron (Rhododendron L.) - krzewy lub drobne drzewa zaliczane do tego samego rodzaju Rhododendron, jednak te, które mają zimozielone, skórzaste liście, nazywane są zwyczajowo rododendronami lub różanecznikami, natomiast te o miękkich, lekko owłosionych i najczęściej zrzucanych na zimę liściach nazywa się azaliami.

***

Kilkanaście km od Leżajska, w środku lasu znajduje się najmniejszy w Polsce rezerwat przyrody ‘Kołacznia’, jedyne w Polsce stanowisko dziko rosnącej azalii pontyjskiej (Rhododendron luteum).

Jak głosi legenda, azalia przedostała się w te strony przypadkowo wraz z paszą dla koni w okresie najazdów tatarskich w XVI-XVII w. z odległego o 1600 km Kaukazu. Miała zostać zasadzona na kurhanie - mogile usypanej zabitemu chanowi.

Poszczególne kwiaty azalii kwitną tylko w maju przez 7-8 dni, a cały okres kwitnienia trwa ok. 3 tygodni. Napar z kwiatów podobno miał być skuteczny do odpędzania czarów, jednak krzewy azalii były niszczone przez miejscową ludność, gdyż powodowały zatrucia wypasanych zwierząt.

*****

O azalii pontyjskiej polecam informacje na stronie kontakt24

Kwitną kasztany

Kwitną kasztany, a to oznacza, że nadszedł gorący okres dla maturzystów. Spośród znanych co najmniej 25 gatunków kasztanowca w Polsce występuje dość pospolicie kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum).

Piękne białe kwiaty ułożone w wiechowate kwiatostany w kształcie piramidy osiągają długość nawet do 30 cm. 
Płatki okrągławe, w środku z jasnożółtą, później pomarańczowo- i ciemnoczerwoną plamką. Ponad koroną wystaje 5-9 pręcików. Zalążnia przekształca się w 5-7 cm zieloną torebkę z kolcami, która odpada na zimę i uwalnia 1 lub 2 brązowawe nasiona. Nasiona lśniące, czerwono-brązowe, niejadalne i lekko trujące.

W leżajsku rośnie dużo drzew kasztanowca, nazywanego często mylnie kasztanem. Błędna nazwa bardzo przylgnęła do tej tego pięknego, dużego drzewa, mimo iż obie rośliny są zupełnie odrębnymi gatunkami, poza tym wyglądają inaczej i należą do całkiem różnych rodzin botanicznych. Wzdłuż ulicy Mickiewicza jeszcze do niedawna rosło bardzo dużo kasztanowców. Powoli znikają z krajobrazu alei Mickiewicza, są systematycznie wycinane, podobnie jak inne stare drzewa.

Te duże, majestatyczne drzewa, dające chłód w upalne dni są niestety, bardzo podatne na choroby i szkodniki. Jedną z częstszych chorób kasztanowca jest czekoladowa plamistość liści, powodująca ciemne plamy i przebarwienia na liściach, której przyczyną są patogeny grzybowe.

Drugim groźnym wrogiem kasztanowca jest szrotówek kasztanowcowiaczek, drobny motyl z rodziny kibitnikowatych. W ciągu kilkunastu lat ten gatunek motyla zaatakował znaczną część Europy.

W Polsce odkryto go w roku 1998 na Górnym i Dolnym Śląsku. W ciągu 6 kolejnych lat zasiedlił on cały obszar Polski. Głównym sposobem rozprzestrzeniania się gatunku jest anemochoria, czyli transport powietrzny osobników dorosłych. Unoszone przez wiatr drobne motylki, jako tzw. aeroplankton, mogą przebyć nawet kilkadziesiąt kilometrów.
Gdy natrafią na drzewo kasztanowca, składają na liściach jaja, z których rozwija się nowe pokolenie motyli.

Ten uciążliwy szkodnik może wyrządzić ogromne szkody w koronie zaatakowanego drzewa, doprowadzając do przedwczesnego zasychania i opadania liści. Walka z nim polega przede wszystkim na zakładaniu lepkich taśm wokół pnia drzewa, uniemożliwiających przedostanie się larw motyla z ziemi (zimują w opadłych liściach, poczwarki są odporne na mróz) do korony drzewa, dokładnym zgrabianiu i paleniu suchych liści oraz stosowaniu odpowiednich preparatów ochrony.

Kasztanowiec czerwony (Aesculus carnea) kwitnie mniej obficie, dwa tygodnie później od kasztanowca zwyczajnego. Piękne kwiaty purpurowoczerwone. Bardziej wrażliwy na mróz i przymrozki, za to odporny na szrotówka kasztanowcowiaczka. Zdjęcia kasztanowca rosnącego na Krakowskich Plantach w pobliżu Collegium Novum UJ.

Wprawdzie owoce kasztanowca nie są dla człowieka jadalne, jednak przemysł medyczny i kosmetyczny korzysta z nich bardzo chętnie. Na bazie wyciągów produkowane są leki i maści na różne schorzenia (min.: żylaki, zakrzepy, miażdżycę, choroby wątroby) oraz kremy na pękające naczynka, szampony do włosów i inne kosmetyki.

Linki:
Ratujmy kasztanowce

Bocian biały (Ciconia Ciconia) i żurawie

Bocian biały (Ciconia Ciconia). Przyleciały bociany, a od dobrych kilku dni na niebie można zaobserwować klucze żurawi. Najwyraźniej rozkręcił się sezon ptasich przylotów.
W tym roku pierwszego bociana ujrzałam na łąkach między Sanem, a rzeką Złotą w Kuryłówce. Niestety, dorodny bocian spacerował po łące. Przesądni wierzą, że jeśli zobaczy się bociana w locie, wróży to dobry rok, bogaty w liczne podróże. A, że jestem przesądna ...
Bocianie gniazdo na 1 fotografii znajduje się w Kuryłówce na posesji, gdzie mieszkała tu kiedyś Pani Aniela Wilkos. 

 

A na zdjęciach poniżej to już nowe gniazdo, na tej samej posesji i być może potomkowie zeszłorocznych bocianów. Tym razem z 2020 roku. Przyleciały, jak powiedziała mi właścicielka posesji na świętego Józefa tzn. ok. 19 marca, w imieniny Józefa. Najpierw przyleciał jeden, a po kilku dniach drugi bocian. Kilka lat temu stare gniazdo (fot. 1) zawaliło się, bo było zbyt duże i ciężkie. Właściciele posesji zwrócili się o pomoc do urzędu energetycznego. Postawiono nowe, solidniejsze gniazdo. Wnuczka pani Wilkosowej opowiedziała mi, że kilka lat temu nocą toczyła się okropna walka o to gniazdo. Przyleciało dużo bocianów i każdy z nich próbował zawalczyć o spuściznę po rodzicach? Nocą był taki wrzask, że zaniepokojeni ludzie powychodzili z domów zobaczyć co się dzieje.

 

 

 

***

****

W Wielką sobotę (2015), kiedy spacerowałam po klasztornym ogrodzie miałam okazję zobaczyć na niebie kilka kluczy żurawi. Najpierw usłyszałam głośny klangor. Dopiero za chwilę zobaczyłam żurawie. Jedno stado krążyło nad klasztorem, po chwili nadleciał kolejny klucz i kolejny i kolejny. Zrobiło się czarno na niebie. Niesamowite uczucie.
Pierwsze żurawie zobaczyłam popołudniową porą jeszcze w marcu, kiedy byłam na cmentarzu w Leżajsku. 

***
Jeśli chcecie usłyszeć klangor, to w 5'51 minucie polecam. Można też zobaczyć, ale ponieważ żurawie latają dość wysoko, to kiepsko je widać. 

Pachnie wiosną, a to przecież jeszcze zima. 16 marca 2015

W ogródkach pełnia życia wiosennych kwiatów - krokusy, pierwiosnki, zawilce.

Śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis L.) - odmiana pełnokwiatowa z zewnętrznymi listkami okwiatu białymi i licznymi wewnętrznymi, o nierównej długości i barwie zielono-białej. W tak przekształconych kwiatach nie powstają nasiona (dodatkowe listki okwiatu to przekształcone pręciki) i rośliny rozmnażane są wyłącznie za pomocą cebulek przybyszowych. Przebiśniegi rozmnaża się wyłącznie za pomocą cebulek przybyszowych. W cebulkach znajdują się alkaloidy - galantamina oraz likoryna mające zastosowanie w medycynie. 

***

***

Byłam na cmentarzu w Leżajsku, gdy najpierw usłyszałam głośny żurawi klangor, a dopiero po chwili zobaczyłam klucz ptaków lecących nad Leżajskiem, to żurawie powracają do kraju. Pogoda dzisiaj była typowo wiosenna, słoneczne, bezchmurne niebo. Synoptycy zapowiadają przymrozki w nocy. 

Wiosna chyba pojawiła się wcześniej, niż w zeszłym roku. Podobne klimaty świadczące o wiośnie przekazywałam 13 kwietnia. 

zobacz >>> http://aordycz-lezajsk.blogspot.com/2013/04/wiosna-i-juz.html

Leszczyna (Corylus avellana L.)

Marcowy spacer po lesie skupia naszą uwagę na pojawiające się pierwsze kwiaty przebiśniegów, zawilców i przylaszczek, na łąkach wypatrujemy przylotu bocianów, a w ogrodach już nieco później zaczynają kwitnąć żółte forsycje. 

Taki wiosenny spacer w poszukiwaniu pierwszych symptomów wiosny daje nam dużo radości.

Podczas wypadu na Florydę udało mi się wypatrzeć w suchych zaroślach, tuż przy brzegu malutkiej rzeczki Jagody kwitnącą leszczynę pospolitą. 

Leszczyna podobnie jak brzoza czy olcha jest rośliną jednopienną, co oznacza, że na tym samym pędzie znajdują się kwiaty obu płci, żeńskie i męskie.

Na bezlistnych pędach pojawiły się wiszące długie, żółte, zebrane po 2-3 kwiaty męskie, zwane baziami lub kotkami. Na tych samych pędach można dojrzeć niepozorne, przypominające nieco pąki kwiatów w kolorze czerwonym - kwiaty żeńskie leszczyny.

Podobne kwiaty mają olchy, męskie też zebrane po kilka w kotki, tyle, że są bardziej zielonkawe, a kotki żeńskie występują w pęczkach po 3-5 i na dodatek towarzyszą im stare, zeszłoroczne, wyglądem przypominające małe szyszeczki na długich szypułkach.

Olcha kwiaty męskie (kotki) i żeńskie zeszłoroczne szyszki

olcha - kwiaty męskie

szyszki olchy - zeszłoroczne kwiaty żeńskie

Zarówno brzoza, olcha, jak i leszczyna pospolita (Corylus avellana L.) należą do tej samej rodziny brzozowatych (Betulaceae). Mam więc uzasadnione wątpliwości czy te krzewy z kwitnącymi kwiatami na gołych gałązkach to leszczyna czy może olcha. Młode pędy są jakby owłosione. Leszczyna w lesie zajmuje warstwę podszytu, kryjąc się w cieniu i pod okapem innych, dużych drzew.

Brzozowate są roślinami wiatropylnymi. Leszczyna kwitnie bardzo wcześnie, bo już od lutego (zazwyczaj do kwietnia). Te piękne niewinnie wyglądające żółte bazie męskich kwiatostanów pylą bardzo obficie na żółto, a ich nasiona/pyłki roznoszone przez wiatr stanowią groźny czynnik wywołujący alergie wziewne u człowieka. Apogeum pylenia olchy i leszczyny w lutym, a w marcu pylić zaczyna topola, wierzba i brzoza. 
Uwaga! 
U ludzi uczulonych na pyłki brzozy i leszczyny mogą wystąpić reakcje alergiczne po zjedzeniu jabłka, gruszki, brzoskwini, a nawet marchewki (reakcja krzyżowa). Uczuleniu na alergeny pyłku leszczyny zwykle towarzyszy uczulenie na alergeny pyłku brzozy i olszy, a także na alergeny pokarmowe, np. orzechów laskowych (reakcja krzyżowa).
Objawy reakcji krzyżowych układają się w charakterystyczne zespoły, np. brzozowo-jabłkowo-orzechowy, selerowo-marchewkowo-byliczo-przyprawowy oraz typu banan-lateks, czy roztocze-ślimaki.

U osób wrażliwych na alergeny np. pyłki drzew i krzewów zaczynają się wytwarzać charakterystyczne czynniki odpornościowe (przeciwciała IgE), krążą we krwi oraz umiejscawiają się w skórze i błonach śluzowych, wywołując najczęściej nieżyt nosa lub spojówek, astmę bądź atopowe zapalenie skóry.

Jednakże u niektórych osób przeciwciała sIgE rozpoznające takie alergeny mogą w sposób krzyżowy wiązać także inne alergeny białkowe, w tym znajdujące się w pokarmach. Jest to związane z podobieństwem budowy tych cząstek. W następstwie tego osoba uczulona np. na pyłki roślin może rozwinąć reakcję alergiczną po zjedzeniu pokarmu (najczęściej warzyw i owoców). W takiej sytuacji objawy alergii dotyczą również błony śluzówej przewodu pokarmowego, najczęściej pod postacią obrzęku i świądu warg, podniebienia i języka czy chrypki – dając obraz kliniczny, określany mianem zespołu alergii jamy ustnej (oral allergy syndrome – OAS).

Kwitnąca leszczyna w Kuryłówce

Leszczyna

orzechy laskowe

kwiat żeński leszczyny

Linki powiązane z tematem:
Alergicy są wśród nas 

Kaczki krzyżówki na Zalewie Floryda w Leżajsku

Dzisiaj miałam gratkę podziwiać małe stadko ptaków, które przyfrunęły od strony lasu i zanurzyły się w wodzie Zalewu Floryda w Leżajsku. Pewnie gdzieś w leśnych zaroślach, może w trawie wysiadują jaja i postanowiły sobie zrobić relaksującą kąpiel. Nietrudno było zidentyfikować gatunek tych wodnych ptaków, jako kaczki krzyżówki (Anas platyrhynchos). Toki co prawda trwają do końca lutego, ale krzyżówki są pewnie jeszcze w okresie godowym, bo samce mają charakterystyczną zielono opalizującą głową, samice  nieco mniejsze mają brązowe ubarwienie. 

Ptaki baraszkowały sobie po lustrze wody, były trochę nieufne na widok człowieka. Za parę miesięcy, może już w kwietniu będzie można podglądać stadko z pisklętami. Już po wykluciu kaczor zostawia kaczkę i ta biedulka sama wychowuje pisklęta.

Niestety, mój aparat fotograficzny ma mały zoom, nie udało mi się uchwycić w kadr z bliskiej odległości, ale mimo to jestem zadowolona, że zobaczyłam kaczki nad wodą Florydy. Świadczy to o dobrej jakości wody, która dopływa z lasu do zalewu z malutkiej rzeczki Jagoda. 

***