Kosy (Turdus merula) na balkonie

Mój balkon stał się niemym świadkiem jednego z najpiękniejszych cudów natury.  Para kosów postanowiła założyć tu swój dom, wyprowadzając w tym sezonie aż dwa lęgi – za każdym razem samica cierpliwie wysiadywała trzy jaja. Po 12 dniach oczekiwania, na świat przyszły maleńkie, bezbronne pisklęta, a codzienność balkonu zdominowała troskliwa opieka i nieustanne karmienie.

 

Fascynujące było obserwowanie, jak z godziny na godzinę maluchy obrastały w piórka. Wystarczył najmniejszy szmer, by w gnieździe natychmiast otwierały się jaskrawożółte, wiecznie głodne dzioby. Między nami narodziła się też niezwykła nić zaufania. Samica nie uciekała na mój widok; trwała w gnieździe, przyglądając mi się z wielką czujnością. Nad bezpieczeństwem rodziny czuwał jednak samiec – gdy tylko pojawiałam się na balkonie, natychmiast lądował na pobliskim drzewie, wydając swoje charakterystyczne, ostrzegawcze dźwięki. Po trzech tygodniach intensywnego życia, młode kosy rozwinęły skrzydła, opuściły gniazdo i ruszyły w nieznane, pozostawiając po sobie piękne wspomnienia i te wyjątkowe kadry.
Ta intensywna przygoda trwała 4 tygodnie, od 20 maja do 22 czerwca. Choć już nie wróciły, udało mi się uchwycić ten niezwykły czas na filmie.
Kosy chętnie zajadają się pokrojonymi na pół jabłkami, mrożonymi owocami czarnego bzu, owocami jarzębiny, ligustru, porzeczek, jagód oraz aronii.
Kosy karmią swoje pisklęta głównie pokarmem zwierzęcym, który dostarcza dużej ilości białka potrzebnego do szybkiego wzrostu młodych. 

Kos zwyczajny (Turdus merula) – gatunek średniej wielkości ptaka częściowo wędrownego z rodziny drozdowatych (Turdidae).
Słowo turdus oznacza drozda, a merula to łacińska nazwa samego kosa.

Podstawą diety w tym okresie są: 

Dżdżownice
Ślimaki (bez skorup lub z miękkimi częściami)
Larwy owadów i chrząszcze

Drobne bezkręgowce zbierane z ziemi i ściółki

W późniejszym okresie rozwoju piskląt rodzice mogą nieznacznie urozmaicać ich dietę, dodając miękkie owoce i jagody. Pokarm jest zbierany wspólnie przez oboje rodziców, najczęściej na trawnikach i pod krzewami. 

Niezwykłe chwile na moim balkonie! Przez kilka tygodni miałam okazję podglądać z bliska życie rodziny kosów, która wychowała u mnie dwa lęgi (po 3 pisklęta). W filmie zobaczycie cały proces: od czujnego wysiadywania jaj przez 12 dni, przez błyskawiczny wzrost maluchów z żółtymi dziobami, aż po ich wielki odlot po 3 tygodniach. Zwróćcie uwagę na zachowanie rodziców – niezwykle odważną i czujną samicę oraz samca, który z pobliskiego drzewa zawsze głośno ostrzegał przed moją obecnością. Zapraszam na krótką opowieść o zaufaniu, instynkcie i pięknie dzikiej przyrody na wyciągnięcie ręki!

Gołąb grzywacz (Columba palumbus)

Gołąb grzywacz upodobał sobie asparagus na moim balkonie. Przylatuje o różnych porach, grucha patrząc mi w oczy, przygląda się, pozuje, w ogóle jest sympatyczny. Gołąb grzywacz (Columba palumbus) to największy dziki gołąb w Polsce i Europie. Osiąga do 45 cm długości i waży około 500 g. Charakterystyczne białe plamy po bokach szyi tworzą wzór przypominający grzywę, któremu ptak zawdzięcza swoją polską nazwę. Ciekawostki o gołębiu grzywaczu Mleko z wola: Obie płcie produkują w wolu specjalne „mleczko gołębie” – bogatą w białko i tłuszcz wydzielinę, którą karmią pisklęta w pierwszych dniach życia. Głośny start: Spłoszony lub zrywający się do lotu grzywacz wydaje bardzo głośny, charakterystyczny trzepot skrzydeł. Biała „grzywa”: Białe plamy po bokach szyi pojawiają się dopiero u dorosłych osobników; młode ptaki ich nie mają. Wyprowadzanie lęgów: W ciągu roku potrafią wyprowadzić do 3–4 lęgów, a ich ażurowe gniazda bywają tak luźne i cienkie, że jaja widać od dołu. Samica składa zazwyczaj 2 jaja, które wysiaduje przez ok. 16 dni.

Ubarwienie: Dominują odcienie popielatoniebieskie, z purpuroworóżowym nalotem na piersi i opalizującymi na zielono piórami na szyi. Oczy i dziób: Jasnożółta tęczówka oraz żółto-czerwony dziób. Głos: Wydaje niskie, rytmiczne, pięciosylabowe gruchanie, które często mylone jest z pohukiwaniem sowy. Lot: Charakterystyczną cechą jest głośne klaskanie skrzydłami podczas startu i lotu tokowego.

Dieta: Żywi się głównie nasionami, pąkami roślin i owocami (np. żołędziami, buczyną), a rzadziej owadami. Wędrówki: W Polsce jest ptakiem częściowo wędrownym – większość osobników odlatuje na zimę do zachodniej Europy, choć coraz więcej grup decyduje się zimować w polskich miastach. 

 

Bobrowe Ostoje w Leżajsku

„Ostoje Bobrowe” w Leżajsku to 4-kilometrowa, edukacyjno-przyrodnicza trasa dla pieszych w leśnictwie Jelna. Leży na obrzeżach miasta. Jej początek znajduje się przy zalewie Floryda. Trasa wiedzie wzdłuż rzeczki Jagódka i zbiorników wodnych. Pozwala z bliska obejrzeć ślady żerowania bobrów (np. ścięte drzewa) oraz ich tamy i nory. Na szlaku znajdziesz utwardzone ścieżki, drewniane podesty, wiaty do odpoczynku i tablice edukacyjne. To idealne miejsce na krótki, relaksujący spacer. 

 

Utworzony szlak pośród dębów, buków, grabów, jodeł, sosen, modrzewi i malowniczych brzóz przyciąga spacerowiczów, sportowców, rowerzystów, miłośników przyrody. Na drzewach zainstalowane są budki lęgowe ptaków.Można posłuchać śpiewu ptaków, stukania dzięciołów w próchniejące konary drzew, zobaczyć pływające po wodzie kaczki krzyżówki. O tej porze kwitną zawilce, żółte kaczeńce, zazieleniają się dopiero krzaki żarnowca miotlastego - rośliny motylkowej o pięknych złocistożółtych kwiatach. Na rozlewisku w gęstwinie krzewów zobaczyłam również kalinę z zeszłorocznymi, przemarzniętymi, czerwonymi owocami. Wśród roślinności bagiennej przykuwają wzrok urokliwe pałki wodne, sterczą charakterystyczne, zastrugane w ołówek pnie po ściętych przez bobry (Castor fiber) drzewach. W filmie przedstawiłam nieco historycznych już zdjęć, bo z 2007 roku, kiedy to rozlewisko było bardzo spustoszone działalnością bobrów. Dziś już nie ma śladów po żeremiach, poobgryzanych drzewach etc Przez kilkanaście lat bobry zamieszkiwały teren „Wyspy Sosnowej”, kilkanaście metrów przed zalewem. Bobry sprowadzono w latacz 90. z jeziora Dźwiżaj (białostockie). To, że się doskonale zaaklimatyzowały, świadczy o czystości środowiska przyrodniczego naszej okolicy. Nikt wówczas nie przypuszczał, że doskonale się zadomowią, a ich populacja wzrośnie do tysiąca sztuk i staną się ogromnym problemem dla mieszkańców Leżajska. Zbudowały dużą tamę, spiętrzyły wodę, wykopały nory w brzegach wyspy. Wycięły wiele rosnących nad brzegiem wody dębów, buków i jesionów. W okolicach nor zgromadziły całe stosy wyciętych gałęzi, imitując gniazda żeremi. Zalanie wodą terenu spowodowało wyschnięcie kilkudziesięciu starych olch, które uschnięte musiano usunąć. W rozlewisku żyło kilkanaście sztuk bobrów. Jednak, gdy zaczynało brakować żeru, wyniosły się w górę strumienia rzeczki Jagody, gdzie założyły kilka nowych stanowisk. Latem bobry żywią się głównie roślinami wodnymi i przybrzeżnymi, zimą odżywiają się łykiem drzew liściastych (najczęściej topoli, wierzby, osiki, buku, leszczyny), które zgromadziły w lecie. Drzewa stanowią jeden z budulców żeremi. Bobry, mając 2 pary siekaczy bez problemu ścinają drzewa w okolicach rzek. Starają się ścinać drzewo w ten sposób, aby przewróciło się ono w kierunku rzeki. Na małych strumieniach i potokach wszystkie osobniki z rodziny wspólnie budują tamy, powodując spiętrzenia i podtopienie terenów łąkowych i leśnych. Tworzą się rozlewiska i małe, zabagnione jeziorka leśne.

Tulipanowiec amerykański, surmia (katalpa)

Na Osiedlu Pułaskiego w Jarosławiu w pobliżu szpitala rośnie w sąsiedztwie pięknej katalpy dorodne drzewo Tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera L.). Swoją nazwę zawdzięcza kwiatom, które wyglądem i rozmiarem łudząco przypominają tulipany. Są one żółto-zielone z pomarańczowym wnętrzem i wydzielają słodki, miodowy zapach. Liście mają długość 10–15 cm i szerokość 12–20 cm, są wykształcone w sposób wykluczający pomyłkę z innym gatunkiem (prócz tulipanowca chińskiego), w zarysie czworokątne i podzielone na cztery nierównej wielkości klapy, których wzdłużne brzegi przebiegają prawie równolegle do siebie. Liść jest z przodu jakby ucięty albo lekko wycięty. Jego górna powierzchnia jest błyszcząca, żywo zielona, a dolna nieco jaśniejsza i z lekka pokryta woskiem. Jesienią liście przebarwiają się na złotożółto. Ogonki liściowe od 10 do 12 cm długości. Drzewo potrafi żyć od 200 do nawet 300 lat.

Surmia bignoniowa (katalpa) to efektowne drzewo z rodziny bignoniowatych, słynące z olbrzymich liści i egzotycznego wyglądu. W Polsce uprawiana jest głównie jako roślina ozdobna o niezwykłych cechach, niespotykanych u rodzimych gatunków. Kwiaty katalpy (surmii) to zjawiskowe, dzwonkowate kwiaty przypominające storczyki. Są białe z żółtymi i purpurowymi plamkami, zebrane w duże, efektowne wiechy. Kwitną w czerwcu i lipcu i wydzielają przyjemny zapach, który skutecznie odstrasza komary i kleszcze. Jej sercowate liście mogą osiągać nawet do 30 cm długości. Jesienią na drzewie pojawiają się owoce – długie, wąskie strąki przypominające fasolkę lub cygara. Mogą mieć nawet do 40-50 cm długości i często wiszą na gałęziach przez całą zimę.

 

 

 

 

Boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus)

Boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus) - grzyb, który rośnie w zimie i zawiera naturalną statynę.

Trzeci grzyb zimowy. Płomiennica przetrwa mróz. Trzęsak nawilża skórę. Boczniak robi coś innego - zawiera lowastatynę.

Lowastatyna - związek, który hamuje enzym odpowiedzialny za syntezę cholesterolu w wątrobie. To ten sam mechanizm działania, co w lekach statynowych stosowanych w terapii hipercholesterolemii.

Badania kliniczne sugerują, że regularne spożywanie boczniaka może zmniejszać:

✔ Cholesterol całkowity

✔ LDL („zły" cholesterol)

✔ Trójglicerydy

Ważne: stężenia lowastatyny w grzybie są zmienne i niskie - boczniak nie zastępuje leków przepisanych przez lekarza.

Dodatkowo boczniak zawiera ergotioneninę i związki fenolowe, które chronią ściany naczyń przed stresem oksydacyjnym i utlenianiem LDL - procesem kluczowym w rozwoju miażdżycy.

β-glukany (pleuran) działają immunomodulująco. W tradycji azjatyckiej stosowany jako naturalny środek wzmacniający organizm.

W latach 90. w Polsce intensywnie promowano uprawę boczniaka - popularne były nawet domowe zestawy na słomie lub trocinach. Łatwy w uprawie, dostępny dla każdego.

Dziś możemy kupić go w każdym sklepie. Świeży, cały rok. Zimą owocniki rosną na pniach w lasach - mięsiste, w kaskadach, odporne na mróz.

Mięsista konsystencja sprawia, że świetnie zastępuje mięso w wielu daniach.

Jak wszystkie grzyby - wymaga obróbki cieplnej. U osób wrażliwych, surowy lub krótko smażony może powodować dolegliwości żołądkowe.

Grzyb, który rośnie w zimie, wspiera metabolizm cholesterolu i wzmacnia odporność. 

Czasem natura pakuje wiele w jeden gatunek.

Galasy dębowe, jabłka na dębie

"Galasy dębowe" jabłka na dębie to galasy, czyli narośle przypominające małe jabłka, które powstają na liściach dębu w wyniku obronnej reakcji drzewa na larwy owadów, najczęściej galasówki dębianki. Owad składa jajo w tkankę liścia, a roślina, chroniąc się przed szkodnikiem, tworzy wokół niego specjalną komorę (galas), w której larwa rozwija się i zimuje.

Rozwój owada: Larwa zimuje w galasie, który opada z drzewem jesienią. Wiosną larwa przeobraża się w poczwarkę i opuszcza galas.

Te narośla nie są szkodliwe dla drzewa, a po opadnięciu  być wykorzystywane do produkcji garbników i atramentu.
Galasy dębowe charakteryzują się bardzo dużą zawartością garbników, stanowiących blisko połowę ich suchej masy. Są to szczególnie taniny.

Ważki w ogrodach klasztornych - Tężnica wytworna (Ischnura elegans)

Ogrody klasztorne przy leżajskiej Bazylice OO Bernardynów mają wiele rabatek , a na nich piękne róże, lilie, lawenda, które przyciągają w okresie kwitnienia pszczoły, trzmiele, kolorowe motyle. Jest tam również malownicza
sadzawka będąca siedliskiem wielu ciekawych okazów przyrodniczych m. in. Budleja Davida (Buddleja davidii) krzew o fioletowych kwiatach zebranych w długie wiechy, tworzące niczym duży bukiet kwiatów, zapach tych kwiatów zazwyczaj zwabia motyle, dlatego nazywa się ją motylim krzewem. Wśród szuwarów kumkają żaby, w wodzie pływają kaczki krzyżówki, a nad wodą lata mnóstwo różnorodnych owadów.
M. in. ważki - latające osobniki dorosłe (imagines). Tężnica wytworna (Ischnura elegans) - jest przedstawicielem najliczniejszego gatunku ważek równoskrzydłych (Zygoptera) - z rodziny łątkowatych (Coenagrionidae). Samce większości gat. są niebieskie. Ważki (Odonata) to drapieżne owady o smukłym ciele, dużych oczach złożonych, krótkim tułowiu, silnie wydłużonym, segmentowanym odwłoku i dwóch parach skrzydeł.

Udało mi się sfilmować tężnice wytworne podczas kopulacji, zaplątane w pajęczą sieć i na dodatek w towarzystwie żywego pająka. Ważki żywią się komarami, muchami, mszycami, a nawet pająkami.

Ale w tym przypadku nie jestem pewna czy te kopulujące drapieżne ważki nie stały się ofiarami pająka.
Chociaż nie wszystkie pająki zjadają ważki, niektóre gatunki pająków mogą polować na drapieżne ważki i traktować je jako część swojej diety.

Pająki są generalnie drapieżnikami i polują na różne owady i bezkręgowce, w tym także ważki. Jednak ważki, zwłaszcza te większe gatunki, są dość szybkie i zwinne, co może utrudniać pająkom ich schwytanie.

Pająki polują na ważki, wykorzystując różne strategie. Niektóre pająki sieciowe budują pułapki w postaci charakterystycznych sieci, do których wpadają latające owady, w tym ważki. Inne pająki polują aktywnie, używając swojej siatki nici do chwytania zdobyczy. Ważki mogą być więc zdobyczą dla pająków, jeśli te są w stanie je schwycić.

Ważne jest jednak pamiętać, że nie wszystkie pająki polują na ważki i dieta pająków może różnić się w zależności od gatunku i dostępności pokarmu w danym środowisku. Istnieją również pająki, które preferują inne rodzaje zdobyczy, takie jak owady latające czy owady naziemne.

Stadium larwalne ważki trwa różnie w zależności od gatunku. W przypadku Ischnura elegans, które jest gatunkiem popularnym w Europie, stadium larwalne trwa zwykle od kilku miesięcy do jednego roku. Larwy ważek prowadzą wodny tryb życia, rozwijając się w zbiornikach wodnych, takich jak stawy, jeziora czy strumienie.

Po zakończeniu stadium larwalnego, larwa przechodzi w etap przepoczwarzania, w wyniku którego wykształca się dorosła forma - ważka (imago). Po wylęgnięciu się z poczwarki, ważka w pełni rozwinięta osiąga dorosłe stadium.

Jeśli chodzi o długość życia dorosłej ważki, może ona różnić się w zależności od gatunku, warunków środowiskowych i innych czynników. Przeciętnie dorosłe ważki żyją od kilku tygodni do kilku miesięcy. Niektóre gatunki mogą jednak żyć krócej, nawet zaledwie kilka dni, podczas gdy inne mogą przeżyć do kilku miesięcy.

Ważki są owadami o stosunkowo krótkim cyklu życiowym, skupionym głównie na rozmnażaniu i przekazywaniu genów. Ich stadium dorosłe poświęcone jest głównie temu celowi, podczas gdy stadium larwalne służy wzrostowi i rozwinięciu się przed przepoczwarzeniem.

W Polsce istnieje ponad 70 gatunków ważek, z czego 8 gat. objętych jest ścisłą ochroną.

***

 

**

Kliwia (Clivia) rodzina amarylkowate

Kliwia (Clivia Lindl.) – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych. Wiecznie zielone byliny o grubych, skórzastych i soczyście zielonych liściach wyrastających z krótkich kłączy. Trąbkowate lub lejkowate kwiaty zebrane są w gęste podbaldachy na krótkiej i grubej łodydze. Kwiaty 6-płatkowe w kolorze czerwonym lub pomarańczowym, czasami częściowo zielonym. Owocem są czerwone jagody.

 

Kliwia cynobrowa (Clivia miniata)

Czeremcha amerykańska (Prunus serotina), Czeremcha zwyczajna / pospolita (Prunus padus L.)

Czeremcha amerykańska, czeremcha późna lub czarny wiśniowiec (Prunus serotina) – gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych. 

 Brzeg liści karbowano-piłkowany z ciemnoczerwonym gruczołkiem u nasady każdego ząbka. Blaszka liściowa nieco skórzasta, z wierzchu ciemnozielona i błyszcząca, od spodu jaśniejsza. Występuje co najmniej 15 par nerwów bocznych. 

Białe kwiaty skupione w rozpostartych lub wznoszących się gronach (po przekwitnieniu zwisających) o długości 12–15 cm. 

 

 

 

 

 

 

Owoce czeremchy amerykańskiej są małe, kuliste i czarne, przypominające wiśnie. Są one jadalne, jednak owoce mają gorzki smak i są stosunkowo kwaśne. Owoce mogą być spożywane na surowo lub używane do wytwarzania dżemów, soków lub innych przetworów.

Niektóre części czeremchy amerykańskiej, takie jak liście i kora, zawierają związki chemiczne, które mogą być trujące dla niektórych zwierząt lub ludzi. Z tego powodu zaleca się ostrożność w spożywaniu i ograniczanie spożycia do owoców.
Owocem czeremchy są małe jagody o kształcie i kolorze podobnym do czereśni.

***

Czeremcha zwyczajna / pospolita (Prunus padus L.) różni się unerwieniem - nerwy na końcach blaszki liściowej wyraźnie się łączą oraz matowymi liśćmi z obu stron, spodem pozbawionymi rudych włosków na nerwie i kwiatostanami zwisającymi podczas kwitnienia. Kwiaty białe, mocno pachnące. Na brzegach korony delikatnie ząbkowane. Zebrane są w zwisający kwiatostan – grono o długości do 15 cm. Owoce kuliste, błyszczące, czarne, słodkogorzkie pestkowce wielkości grochu. Średnica ok. 8 mm. Po rozgnieceniu lepkie.

 

 

Ważne jest rozróżnienie między dwoma podgatunkami czeremchy: dziką czeremchą (Prunus padus ssp. padus) i gorzką czeremchą (Prunus padus ssp. commutata).

Dzika czeremcha, która jest bardziej powszechna, ma jadalne owoce. Jagody dzikiej czeremchy mają słodkawy smak i mogą być spożywane zarówno na surowo, jak i w formie przetworów, takich jak dżemy czy soki.

Natomiast gorzka czeremcha, występująca głównie w północnej i wschodniej Europie, ma owoce, które są trujące w surowej postaci. Jagody gorzkiej czeremchy zawierają amygdalinę, substancję, która podczas trawienia uwalnia kwas cyjanowodorowy, który może być szkodliwy dla organizmu.

W przypadku spożycia jagód gorzkiej czeremchy w większych ilościach, może wystąpić zatrucie, które objawia się nudnościami, wymiotami i bólami brzucha. Dlatego zaleca się ostrożność i unikanie spożycia jagód gorzkiej czeremchy.

Rozróżnienie między czeremchą dziką (Prunus padus ssp. padus) a czeremchą gorzką (Prunus padus ssp. commutata) może być trudne, ponieważ są podobne w wyglądzie. Oto kilka cech, które mogą pomóc w rozróżnieniu tych dwóch odmian:

Liście: Liście czeremchy dzikiej są większe i mają dłuższe ogonki liściowe niż liście czeremchy gorzkiej.

Kwiaty: Kwiaty czeremchy dzikiej mają zazwyczaj białą barwę, podczas gdy kwiaty czeremchy gorzkiej są bardziej kremowe lub żółtawe.

Owoce: Owoce czeremchy dzikiej są zazwyczaj ciemnoczerwone do czarnych i mają słodki smak. Owoce czeremchy gorzkiej są również ciemnoczerwone, ale są bardziej gorzkie i trujące w surowej postaci.

Naparstnica

Naparstnica purpurowa (Digitalis purpurea L.) - bylina, roślina dwuletnia – gatunek rośliny należący do rodziny babkowatych. Kwitnie od czerwca do sierpnia. 

Naparstnica jest rośliną trującą. Zawiera saponiny, śluzy i glikozydy o działaniu nasercowym. Najsilniej działającym z nich jest digitoksyna, stosowana w leczeniu nerwic i chorób serca. W Polsce obecnie nie stosuje się tej rośliny w ziołolecznictwie. Zamiast niej jest stosowana naparstnica wełnista, która jest mniej toksyczna.

 

Duże, zwieszające się w dół kwiaty, tworzące grona, rosnące na gruczołowato omszonych, krótkich szypułkach mają purpurowoczerwony kolor, wewnątrz mają ciemniejsze plamki. Rurkowato dzwonkowa korona kwiatowa jest wewnątrz owłosiona. Pięciodziałkowy kielich kwiatowy jest tylko przy nasadzie nieco zrośnięty. W kwiatku jest jeden słupek z długą i cienką szyjką, oraz 4 pręciki, przy czym dwa są wyższe, a dwa niższe.

 

Paulownia omszona, paulownia cesarska (Paulownia tomentosa Steud.)

 Co to za drzewo? (Rośnie za blokiem przy ul. Kopernika 1 w Leżajsku).

Wysokie na ok. 10 m., młode,  Pień prosty, dobrze widoczny aż do górnej strefy korony. Kora szara, gładka. 

Jest początek maja, drzewo nie ma jeszcze liści, a już kwitnie, ma piękne, bardzo duże 5 cm bladofioletowo-niebieskawe kwiaty dzwonkowate zebrane w wiechowato rozgałęzione kwiatostany.

Z opisu znalezionego w Internecie wygląda, że to paulownia omszona, cesarskie drzewko szczęścia, paulownia cesarska, drzewo tlenowe, (Paulownia tomentosa Steud.) – gatunek drzewa z rodziny paulowniowatych (Paulowniaceae).

 

Należy do grupy najszybciej rosnących drzew. W Chinach i Japonii wykonywano z drewna paulowni między innymi instrumenty muzyczne. Obecnie używa się go do produkcji statków, samolotów oraz desek surfingowych. W kolebce feng shui wierzono, że roślina ta przynosi szczęście, a przebywanie w jej pobliżu poprawia kondycję fizyczną i psychiczną człowieka. Dzięki specjalnej budowie tkanek roślina potrafi w cudowny sposób oczyszczać powietrze, produkując kilkakrotnie więcej tlenu niż inne drzewa, dodatkowo odpowiednio jonizując powietrze.

Rudbekia (Rudbeckia L.) i jeżówka (Echinacea)

Rudbekia (Rudbeckia L.), podobnie jak jeżówka (Echinacea) – rośliny ozdobne o dekoracyjnych kwiatach.
Rudbekia i jeżówka pochodzą z Ameryki Północnej i są ze sobą spokrewnione. Obie rośliny należą do rodziny astrowatych, a łączy je taka sama budowa kwiatostanu – koszyczka. 

Rudbekie to rośliny jednoroczne, dwuletnie lub byliny, rosnące z powodzeniem kilkanaście lat na jednym stanowisku. Jeżówki natomiast to krótkowieczne byliny (efektowne 3–4 sezony). Między rudbekiami i jeżówkami jest wiele podobieństw. Są to rośliny tworzące kępy o wzniesionych, sztywnych pędach. W zależności od gatunku rudbekie osiągają od kilkudziesięciu cm do 2 m wysokości, jeżówki natomiast dorastają do 150 cm wysokości. Mimo znacznych rozmiarów nie mają tendencji do pokładania się i nie wymagają stosowania podpór. Liście mają pojedyncze, jajowato lancetowate, naprzemianległe, zazwyczaj ciemnozielone. Niektóre gatunki mają łodygi i liście owłosione. 

Kwiatostanem jest koszyczek złożony z dużych, brzeżnych kwiatów języczkowych o jaskrawych kolorach. W środku znajdują się małe kwiaty rurkowe.
Kolory kwiatostanów rudbekii i jeżówki są zróżnicowane. 

Rudbekia ma kwiaty języczkowe żółte (najpopularniejszy kolor), żółto-czerwone, żółto-brązowe, rdzawe, a kwiaty rurkowe zielone, rdzawe, purpurowe, brązowe, czarne. 

Ulistnienie skrętoległe. Dolne liście szerokojajowate z ostrym końcem i ząbkowane, górne lancetowate i całobrzegie. U typowej formy są szorstko owłosione. Wytwarza rozłogi, za pomocą których rozmnaża się wegetatywnie. 

Jeżówka ma kwiaty języczkowe białe, kremowe, żółte, pomarańczowe, różowe, czerwone, purpurowe, a kwiaty rurkowe zielone, rdzawe, żółte, pomarańczowe, czerwone, purpurowe.

Gatunki rudbekii:

Rodzaj rudbekia (łac. Rudbeckia) obejmuje około 15 gatunków. W Polsce w środowisku naturalnym występują tylko dwa gatunki rudbekia naga (Rudbeckia laciniata) i rudbekia owłosiona (R. hirta). Są to tzw. agriofity, czyli rośliny obcego pochodzenia, które zdołały się zadomowić w obcym siedlisku. 

Obecnie w Polsce uprawianych jest kilka gatunków rudbekii:  

• rudbekia błyskotliwa (Rudbeckia fulgida Aiton) – gatunek uprawiany, najpopularniejsza, tworząca gęste kępy
• rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor Nutt.) – gatunek uprawiany
• rudbekia lśniąca (Rudbeckia nitida Nutt.) – gatunek uprawiany, tworząca mniej okazałe kępy
• rudbekia naga (Rudbeckia laciniata L.)
• rudbekia okazała (Rudbeckia speciosa Wender) – gatunek uprawiany
• rudbekia owłosiona, r. ostra (Rudbeckia hirta L.) - jednoroczna

rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor)

 

rudbekia błyskotliwa (Rudbeckia fulgida Aiton)

rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor)

rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor)

rudbekia błyskotliwa (Rudbeckia fulgida Aiton)

Nazwę rudbekia nadał roślinie Karol Linneusz – sławny szwedzki przyrodnik, który chciał w ten sposób uhonorować jednego ze swoich zdolniejszych uczniów – Olafa Rudbecka.

Rodzaj jeżówka (łac. Echinacea) liczy 9 gatunków. W Polsce uprawiane są trzy gatunki: 

• najpopularniejsza jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea), 
• jeżówka blada (Echinacea pallida) o wąskich zwisających płatkach kwiatów języczkowych i 
• jeżówka wąskolistna (E. angustifolia) – blisko spokrewniona z jeżówką purpurową, ale o węższych liściach. 

 

 

Nazwa jeżówka – Echinacea pochodzi od greckiego słowa „echinos”– jeż, i właśnie środek kwiatostanu jeżówki przypomina to zwierzątko.

Jeżówka purpurowa to także roślina lecznicza.

Indianie Ameryki Północnej stosowali jeżówkę purpurową w leczeniu różnych dolegliwości, Komanczowie w bólu zębów i gardła, a Indianie ze szczepu Sioux przeciwko wściekliźnie oraz we wszelkich stanach zapalnych. Współczesna medycyna także wykorzystuje jeżówkę purpurową. Jeżówkę stosuje się w stanach zapalnych, przeziębieniach, alergiach skórnych, astmie, oparzeniach. Surowcem zielarskim są kwiaty oraz korzenie 4-letnich roślin.

Linki:

jeżówka (Echinacea)

http://www.swiatkwiatow.pl/poradnik-ogrodniczy/rudbekie-w-ogrodzie-id118.html

http://www.wymarzonyogrod.pl/kwiaty-i-rosliny-na-rabaty/roslinne-kompozycje/rudbekia-i-jezowka-rosliny-ozdobne-o-dekoracyjnych-kwiatach,94_1669.html

Róża pomarszczona (Rosa rugosa Thunb.) - róża japońska

 W tym roku zakwitła mi na działce róża, szczególnie cenna. Kilka lat temu wykopałam z ogrodu mojej Babci w Kuryłówce niewielką sadzonkę z korzeniami. Okazałe krzewy różane rosły tam od niepamiętnych czasów tworząc długi szpaler wzdłuż płotu niczym żywopłot. Ta na mojej działce będzie mi zawsze  przypominała szczęśliwe chwile spędzone na wsi u moich Dziadków. 

Babcia i także moja Mama robiły z płatków róży soki, a także z płatków ucierały masę różaną do pączków. Przy zbiorze płatków do celów spożywczych należy usuwać z nich białe nasady, które mają gorzki smak. Płatki uciera się z cukrem w celu uzyskania nadzienia do wyrobów cukierniczych lub gotuje z cukrem do uzyskania konfitury. 

To róża pomarszczona zwana też różą japońską (Rosa rugosa Thunb.) - ozdobna, jadalna, lecznicza. Kwiaty ma pachnące, ale pozbawione miodników - gruczołów produkujących nektar.

Naturalnie rośnie w Azji. Zawleczona do Europy na dobre zadomowiła się również w Polsce. Inwazyjna, rozrasta się bardzo szybko nawet na piaszczystych siedliskach. Młode pędy omszone, dojrzałe pędy pokryte kolcami. Ogonki liści owłosione i też pokryte kolcami.  

 

Owoce rzekome (hypancja) róży pomarszczonej są niezwykle bogatym źródłem witaminy C. Już 1–3 owoce rzekome w zupełności wystarczą do pokrycia dziennego zapotrzebowania człowieka na tę witaminę.  

Witaminy są stabilizowane przez flawonoidy, dzięki czemu zachowują się w dużym stopniu nawet podczas obróbki. Zawierają poza tym ok. 10–14 mg% karotenu, olejek eteryczny, kwasy organiczne, związki mineralne. Także płatki tego gatunku są cenionym produktem żywnościowym i wyróżniają się silnym aromatem. Jadalne są także młode pędy i liście róż. Mogą być używane do sporządzania przetworów i win oraz do zaparzania napojów. 

Topinambur (Helianthus tuberosus L.) Słonecznik bulwiasty, bulwa

Topinambur (Helianthus tuberosus L.) zwany także słonecznikiem bulwiastym, bulwą, karczochem jerozolimskim (mimo, że nie jest rodzajem karczocha) – gatunek rośliny wieloletniej rośliny zielnej z rodziny astrowatych, pochodzący z Ameryki Północnej. Został rozpowszechniony na różnych kontynentach, jako roślina jadalna, pastewna i ozdobna. Gatunek inwazyjny. Nazywany też kanadyjską truflą.
Roślina dorasta do wysokości 1,5 - 3 metrów.
Soczyste, lekko słodkawe podziemne bulwy pędowe o białym lub kremowym miąższu i różowej skórce są jadalne. Wyglądem podobne do korzenia imbiru. Ze względu na bulwę uznawane jest jako warzywo korzeniowe.

 

 

Warzywo cenne ze względu na dużą zawartość witamin: A, B1, B2, B3, B5, B6, C, E, K oraz kwas foliowy, mikro- i makroelementy - miedź, potas, magnez, fosfor, żelazo. 

Można je spożywać na surowo, po przegotowaniu, gotowaniu na parze lub upieczeniu. Można też marynować. 

Roślina lecznicza dla chorych na cukrzycę (ma niski indeks glikemiczny, ponieważ inulina nie jest przyswajana w jelicie, nie powoduje skoku glikemii), wskazana dla osób po chemioterapii. Pomaga oczyszczać organizm ze szkodliwych związków, działa osłonowo na wątrobę, poprawia perystaltykę jelit, korzystnie działa na mikroflorę jelit, zapobiega zakażeniom dróg moczowych.

Berberys Thunberga (Berberis thunbergii) ozdobny krzew ciernisty

Berberys Thunberga (Berberis thunbergii DC.) - krzew ciernisty o gęstym pokroju, zupełnie niepozorny latem, ale za to jesienią i zimą wyjątkowo ozdobny. 

Jesienią liście przebarwiają się na bordowo, a czerwone podłużne jagody utrzymują się na roślinie przez całą zimę. W zimie są chętnie zjadane przez ptaki. 

Kwiaty drobne, żółte w baldachach. Okres kwitnienia - maj - czerwiec. 

Liście całobrzegie, owalne, opadające na zimę.

Rodzina: berberysowate

 

Podobnym krzewem ozdobnym o zabarwionych na bordowo pędach jest irga, ale ten nie posiada cierni. Dojrzałe owoce czerwone, czasem czarne lub pomarańczowe.

Rodzina: różowate

Zobacz też

Ognik szkarłatny (Pyracantha coccinea) ozdobny krzew zimozielony

Bez czarny (Sambucus nigra L.)

Bez czarny, dziki bez czarny (Sambucus nigra L.) - gatunek rośliny z rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae). Krzew o kulistej koronie. Wykorzystywany jest jako roślina lecznicza, kosmetyczna, ozdobna i jadalna. 

Kwitnie w czerwcu, lipcu. Kwiaty białe, promieniste, zebrane w duże i płaskie baldachogrona o średnicy zwykle od 10 do 20 cm, z 5 głównymi gałązkami. Wydzielają silny, niezbyt przyjemny zapach.  

Owoce mięsiste i lśniące pestkowce, po dojrzeniu fioletowoczarne, z 3–6 nasionami. Owoce rodzone są corocznie obficie, dojrzewają od końca sierpnia do października i utrzymują się na roślinie w postaci zwisających owocostanów. 

Wszystkie części rośliny zawierają w różnej ilości trujące glikozydy sambunigrynę i sambucynę. Owoce zawierają je w stanie niedojrzałym. Spożycie niedojrzałych i nieprzetworzonych owoców skutkować może zatruciem.

Wysoka temperatura (gotowanie i smażenie bez przykrycia) usuwa ich własności trujące. 

Objawami zatrucia są: osłabienie, bóle i zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunka, przyspieszenie tętna i zaburzenia oddychania aż do duszności włącznie. Pierwsza pomoc polega na sprowokowaniu wymiotów i płukaniu żołądka. Konieczna pomoc lekarza. 

W pyłku, kwiatach i owocach stwierdzono obecność białka, wywołującego reakcje alergiczne takie jak nieżyt nosa, zapalenie spojówek i duszności.

 

 

Właściwości lecznicze:

Według Farmakopea Polska surowcem zielarskim są kwiaty (Flos Sambuci) i dojrzałe (czarne) owoce (Fructus Sambuci).

Napary z kwiatów są używane przy przeziębieniach, do leczenia różnego rodzaju nieżytów i stanów zapalnych dróg oddechowych i chorób reumatycznych.
Kwiaty działają lub przypisywane jest im działanie: moczopędnie, napotnie, przeciwgorączkowo, wykrztuśnie, a zewnętrznie także przeciwzapalnie.
Zewnętrznie naparami z kwiatów przemywa się skórę przy zapaleniach skóry, wypryskach skórnych i oparzeniach, płucze jamę ustną i gardło przy stanach zapalnych oraz przemywa oczy przy zapaleniu spojówek. Napary z kwiatów bzu czarnego przy przeziębieniach mają wielokrotnie silniejsze działanie, niż napary z lipy.

Owoce mają własności przeczyszczające, działają napotnie, moczopędnie, przeciwgorączkowo, przeciwbólowo, odtruwająco, hipolipemicznie (obniżają stężenie triglicerydów, cholesterolu ogółem i cholesterolu LDL (w testach medycznych poglądy te nie zostały potwierdzone), przeciwwirusowo i immunostymulująco. Ze względu na dużą zawartość antocyjanów owoce mają potencjalne działanie przeciwutleniające.
Z owoców zazwyczaj wykonuje się odwary używane do leczenia migreny, nerwobólów, biegunki, chorób reumatycznych, i neurologicznych, a dzięki ich własnościom odtruwającym także przy zaburzeniach przemiany materii.
Wyciągi z owoców mają także słabe działanie przeciwbólowe. Mogą być używane do przemywania jamy ustnej po usunięciu zęba i przy porażeniu nerwu twarzowego.
Tradycyjnie bez czarny wykorzystywany jest także w leczeniu chorób wirusowych. Sok z czarnego bzu stosowany jest w leczeniu grypy i przeziębień. W badaniach klinicznych potwierdzono działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne (wobec Streptococcus pyogenes grupy C i G oraz Moraxella catarrhalis).

W przypadku owoców syrop zawierający ok. 30–38% jagód stosuje się w dawkach 15 ml 3 razy dziennie.

Roślina jadalna, ale trzeba pamiętać o tym, że owoce nie nadają się do spożycia na surowo. Z dojrzałych owoców można robić konfitury, dżemy, kisiele, soki, wino, można je także suszyć. Zawierają cukry, witaminy (głównie B i C), kwasy organiczne i inne związki. Muszą być jednak dojrzałe i ugotowane, gdyż gotowanie usuwa zawartą w nich truciznę.
W medycynie tradycyjnej ekstrakt z bzu wykorzystywany był w leczeniu cukrzycy.

Inne zwyczajowe nazwy polskie: bez lekarski, bez pospolity, bzowina, bzina, buzina, hyczka, baźnik, bess, best, bestek, bez apteczny, bez aptekarski, bez biały, bez dziki, bzowina czarna, bzowki, côrny bez, flider, gołębia pokrzywa, hebz, holunder, hyćka, kaszka, suk. 

Herpetofauna Polski - salamandra, jaszczurki, zaskrońce

 Herpetofauna – ogół wszystkich płazów i gadów występujących na danym obszarze. istnieje też podział herpetofauny na batrachofaunę (płazy) i reptiliofaunę (gady).

Płazy od gadów różnią się między innymi tym, że żyją gady żyją głównie na lądzie, a płazy występują zarówno w środowisku wodnym, jak i lądowym.

Do płazów należą m. in. kumaki, ropuchy, rzekotki, salamandra plamista, traszki, żaby.

Do gadów np. jaszczurki - zwinka, zielona, żyworodna, padalec, wąż Eskulapa, zaskroniec, żmija zygzakowata czy żółwie.

zobacz:

Jaszczurka zwinka

 

 

 

***

Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) – gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych (Colubridae). 

 

Gromada: Gady

Rząd: łuskonośne

Podrząd: węże

Rodzina: połozowate

Podrodzina: zaskrońcowate

Rodzaj: Natrix 

 Zaskroniec zawdzięcza swą polską nazwę charakterystycznym żółtawym plamom „za skroniami”. Plamy te są bardzo wyraźne – pozwalają łatwo rozpoznać ten niejadowity i niegroźny dla człowieka gatunek, otaczają je czarne obwódki. Ubarwienie ciała zmienne, zazwyczaj szarozielone lub brązowawe. Białokremowy brzuch pokrywają nieregularne czarne plamy o podobnym do kwadratów kształcie.

Samica składa jaja od czerwca do lipca w liczbie 9–40, o długości 23–30 mm. Po 2 miesiącach wykluwają się młode, o długości ciała około 15 cm. Od razu są samodzielne.

Zaskroniec zwyczajny, którego znajdziesz w ogrodzie, nie ma zamiaru cię ugryźć. Ma zamiar zjeść ślimaki, które niszczą twoje rośliny.

Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) to najczęściej spotykany wąż ogrodowy w Polsce. Jest całkowicie niegroźny dla człowieka. Bez jadu. Bez zębów jadowych. Bez najmniejszego zainteresowania tobą. Jest zwinny, płynny w ruchach i oddala się, zanim zdążysz zareagować. Jeśli ugryzie z zaskoczenia, to powierzchowne zadrapanie bez żadnych konsekwencji — reakcja przestraszonego zwierzęcia, nie atak.

Co robi z dużą skutecznością:

poluje na ślimaki — swoją główną zdobycz w wilgotnych ogrodach, dokładnie te zwierzęta, które w nocy niszczą twoje warzywa

chwyta żaby, ropuchy i larwy owadów przy ziemi — regulując populacje bezkręgowców bez żadnych chemikaliów

sygnalizuje ogród w równowadze — żeby się tu osiedlić, potrzebuje schronienia, wilgoci i spokoju

Rozpoznasz go łatwo: ciało brązowoszare lub oliwkowe, wyraźna żółta lub biaława obroża za głową — jego znak rozpoznawczy. W obliczu zagrożenia spłaszcza się, syczy lub udaje martwego. Nigdy nie atakuje.

Zaskroniec objęty jest w Polsce ochroną gatunkową na mocy ustawy o ochronie przyrody. Jego zabicie jest wykroczeniem.

Jeśli znajdziesz go pod doniczką, kamieniem lub agrowłókniną — zostaw go. Poluje w tym ogrodzie od sezonów, prawdopodobnie zanim jeszcze cokolwiek w nim posadziłeś.

To ciche łowczynie warzywnika. Zostaw je w spokoju. Nie są zainteresowane tobą. 

 

 ***

Salamandra plamista (Salamandra salamandra) - gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju salamandra w Polsce. Dorosłe osobniki charakteryzują się błyszczącym, intensywnie czarnym kolorem, na tle którego widnieją jaskrawe, żółte plamy o nieregularnym kształcie i różnej wielkości.

***

Na stronie internetowej bazy danych Atlasu Płazów i Gadów Polski prowadzonej przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk na specjalnym formularzu można zgłosić informację o występowaniu i rozmieszczeniu herpetofauny występującej w Polsce. 

https://www.iop.krakow.pl/plazygady/gatunki