Paulownia omszona, paulownia cesarska (Paulownia tomentosa Steud.)

 Co to za drzewo? (Rośnie za blokiem przy ul. Kopernika 1 w Leżajsku).

Wysokie na ok. 10 m., młode,  Pień prosty, dobrze widoczny aż do górnej strefy korony. Kora szara, gładka. 

Jest początek maja, drzewo nie ma jeszcze liści, a już kwitnie, ma piękne, bardzo duże 5 cm bladofioletowo-niebieskawe kwiaty dzwonkowate zebrane w wiechowato rozgałęzione kwiatostany.

Z opisu znalezionego w Internecie wygląda, że to paulownia omszona, cesarskie drzewko szczęścia, paulownia cesarska, drzewo tlenowe, (Paulownia tomentosa Steud.) – gatunek drzewa z rodziny paulowniowatych (Paulowniaceae).

 

Należy do grupy najszybciej rosnących drzew. W Chinach i Japonii wykonywano z drewna paulowni między innymi instrumenty muzyczne. Obecnie używa się go do produkcji statków, samolotów oraz desek surfingowych. W kolebce feng shui wierzono, że roślina ta przynosi szczęście, a przebywanie w jej pobliżu poprawia kondycję fizyczną i psychiczną człowieka. Dzięki specjalnej budowie tkanek roślina potrafi w cudowny sposób oczyszczać powietrze, produkując kilkakrotnie więcej tlenu niż inne drzewa, dodatkowo odpowiednio jonizując powietrze.

Rudbekia (Rudbeckia L.) i jeżówka (Echinacea)

Rudbekia (Rudbeckia L.), podobnie jak jeżówka (Echinacea) – rośliny ozdobne o dekoracyjnych kwiatach.
Rudbekia i jeżówka pochodzą z Ameryki Północnej i są ze sobą spokrewnione. Obie rośliny należą do rodziny astrowatych, a łączy je taka sama budowa kwiatostanu – koszyczka. 

Rudbekie to rośliny jednoroczne, dwuletnie lub byliny, rosnące z powodzeniem kilkanaście lat na jednym stanowisku. Jeżówki natomiast to krótkowieczne byliny (efektowne 3–4 sezony). Między rudbekiami i jeżówkami jest wiele podobieństw. Są to rośliny tworzące kępy o wzniesionych, sztywnych pędach. W zależności od gatunku rudbekie osiągają od kilkudziesięciu cm do 2 m wysokości, jeżówki natomiast dorastają do 150 cm wysokości. Mimo znacznych rozmiarów nie mają tendencji do pokładania się i nie wymagają stosowania podpór. Liście mają pojedyncze, jajowato lancetowate, naprzemianległe, zazwyczaj ciemnozielone. Niektóre gatunki mają łodygi i liście owłosione. 

Kwiatostanem jest koszyczek złożony z dużych, brzeżnych kwiatów języczkowych o jaskrawych kolorach. W środku znajdują się małe kwiaty rurkowe.
Kolory kwiatostanów rudbekii i jeżówki są zróżnicowane. 

Rudbekia ma kwiaty języczkowe żółte (najpopularniejszy kolor), żółto-czerwone, żółto-brązowe, rdzawe, a kwiaty rurkowe zielone, rdzawe, purpurowe, brązowe, czarne. 

Ulistnienie skrętoległe. Dolne liście szerokojajowate z ostrym końcem i ząbkowane, górne lancetowate i całobrzegie. U typowej formy są szorstko owłosione. Wytwarza rozłogi, za pomocą których rozmnaża się wegetatywnie. 

Jeżówka ma kwiaty języczkowe białe, kremowe, żółte, pomarańczowe, różowe, czerwone, purpurowe, a kwiaty rurkowe zielone, rdzawe, żółte, pomarańczowe, czerwone, purpurowe.

Gatunki rudbekii:

Rodzaj rudbekia (łac. Rudbeckia) obejmuje około 15 gatunków. W Polsce w środowisku naturalnym występują tylko dwa gatunki rudbekia naga (Rudbeckia laciniata) i rudbekia owłosiona (R. hirta). Są to tzw. agriofity, czyli rośliny obcego pochodzenia, które zdołały się zadomowić w obcym siedlisku. 

Obecnie w Polsce uprawianych jest kilka gatunków rudbekii:  

• rudbekia błyskotliwa (Rudbeckia fulgida Aiton) – gatunek uprawiany, najpopularniejsza, tworząca gęste kępy
• rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor Nutt.) – gatunek uprawiany
• rudbekia lśniąca (Rudbeckia nitida Nutt.) – gatunek uprawiany, tworząca mniej okazałe kępy
• rudbekia naga (Rudbeckia laciniata L.)
• rudbekia okazała (Rudbeckia speciosa Wender) – gatunek uprawiany
• rudbekia owłosiona, r. ostra (Rudbeckia hirta L.) - jednoroczna

rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor)

 

rudbekia błyskotliwa (Rudbeckia fulgida Aiton)

rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor)

rudbekia dwubarwna (Rudbeckia bicolor)

rudbekia błyskotliwa (Rudbeckia fulgida Aiton)

Nazwę rudbekia nadał roślinie Karol Linneusz – sławny szwedzki przyrodnik, który chciał w ten sposób uhonorować jednego ze swoich zdolniejszych uczniów – Olafa Rudbecka.

Rodzaj jeżówka (łac. Echinacea) liczy 9 gatunków. W Polsce uprawiane są trzy gatunki: 

• najpopularniejsza jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea), 
• jeżówka blada (Echinacea pallida) o wąskich zwisających płatkach kwiatów języczkowych i 
• jeżówka wąskolistna (E. angustifolia) – blisko spokrewniona z jeżówką purpurową, ale o węższych liściach. 

 

 

Nazwa jeżówka – Echinacea pochodzi od greckiego słowa „echinos”– jeż, i właśnie środek kwiatostanu jeżówki przypomina to zwierzątko.

Jeżówka purpurowa to także roślina lecznicza.

Indianie Ameryki Północnej stosowali jeżówkę purpurową w leczeniu różnych dolegliwości, Komanczowie w bólu zębów i gardła, a Indianie ze szczepu Sioux przeciwko wściekliźnie oraz we wszelkich stanach zapalnych. Współczesna medycyna także wykorzystuje jeżówkę purpurową. Jeżówkę stosuje się w stanach zapalnych, przeziębieniach, alergiach skórnych, astmie, oparzeniach. Surowcem zielarskim są kwiaty oraz korzenie 4-letnich roślin.

Linki:

jeżówka (Echinacea)

http://www.swiatkwiatow.pl/poradnik-ogrodniczy/rudbekie-w-ogrodzie-id118.html

http://www.wymarzonyogrod.pl/kwiaty-i-rosliny-na-rabaty/roslinne-kompozycje/rudbekia-i-jezowka-rosliny-ozdobne-o-dekoracyjnych-kwiatach,94_1669.html

Róża pomarszczona (Rosa rugosa Thunb.) - róża japońska

 W tym roku zakwitła mi na działce róża, szczególnie cenna. Kilka lat temu wykopałam z ogrodu mojej Babci w Kuryłówce niewielką sadzonkę z korzeniami. Okazałe krzewy różane rosły tam od niepamiętnych czasów tworząc długi szpaler wzdłuż płotu niczym żywopłot. Ta na mojej działce będzie mi zawsze  przypominała szczęśliwe chwile spędzone na wsi u moich Dziadków. 

Babcia i także moja Mama robiły z płatków róży soki, a także z płatków ucierały masę różaną do pączków. Przy zbiorze płatków do celów spożywczych należy usuwać z nich białe nasady, które mają gorzki smak. Płatki uciera się z cukrem w celu uzyskania nadzienia do wyrobów cukierniczych lub gotuje z cukrem do uzyskania konfitury. 

To róża pomarszczona zwana też różą japońską (Rosa rugosa Thunb.) - ozdobna, jadalna, lecznicza. Kwiaty ma pachnące, ale pozbawione miodników - gruczołów produkujących nektar.

Naturalnie rośnie w Azji. Zawleczona do Europy na dobre zadomowiła się również w Polsce. Inwazyjna, rozrasta się bardzo szybko nawet na piaszczystych siedliskach. Młode pędy omszone, dojrzałe pędy pokryte kolcami. Ogonki liści owłosione i też pokryte kolcami.  

 

Owoce rzekome (hypancja) róży pomarszczonej są niezwykle bogatym źródłem witaminy C. Już 1–3 owoce rzekome w zupełności wystarczą do pokrycia dziennego zapotrzebowania człowieka na tę witaminę.  

Witaminy są stabilizowane przez flawonoidy, dzięki czemu zachowują się w dużym stopniu nawet podczas obróbki. Zawierają poza tym ok. 10–14 mg% karotenu, olejek eteryczny, kwasy organiczne, związki mineralne. Także płatki tego gatunku są cenionym produktem żywnościowym i wyróżniają się silnym aromatem. Jadalne są także młode pędy i liście róż. Mogą być używane do sporządzania przetworów i win oraz do zaparzania napojów. 

Topinambur (Helianthus tuberosus L.) Słonecznik bulwiasty, bulwa

Topinambur (Helianthus tuberosus L.) zwany także słonecznikiem bulwiastym, bulwą, karczochem jerozolimskim (mimo, że nie jest rodzajem karczocha) – gatunek rośliny wieloletniej rośliny zielnej z rodziny astrowatych, pochodzący z Ameryki Północnej. Został rozpowszechniony na różnych kontynentach, jako roślina jadalna, pastewna i ozdobna. Gatunek inwazyjny. Nazywany też kanadyjską truflą.
Roślina dorasta do wysokości 1,5 - 3 metrów.
Soczyste, lekko słodkawe podziemne bulwy pędowe o białym lub kremowym miąższu i różowej skórce są jadalne. Wyglądem podobne do korzenia imbiru. Ze względu na bulwę uznawane jest jako warzywo korzeniowe.

 

 

Warzywo cenne ze względu na dużą zawartość witamin: A, B1, B2, B3, B5, B6, C, E, K oraz kwas foliowy, mikro- i makroelementy - miedź, potas, magnez, fosfor, żelazo. 

Można je spożywać na surowo, po przegotowaniu, gotowaniu na parze lub upieczeniu. Można też marynować. 

Roślina lecznicza dla chorych na cukrzycę (ma niski indeks glikemiczny, ponieważ inulina nie jest przyswajana w jelicie, nie powoduje skoku glikemii), wskazana dla osób po chemioterapii. Pomaga oczyszczać organizm ze szkodliwych związków, działa osłonowo na wątrobę, poprawia perystaltykę jelit, korzystnie działa na mikroflorę jelit, zapobiega zakażeniom dróg moczowych.

Berberys Thunberga (Berberis thunbergii) ozdobny krzew ciernisty

Berberys Thunberga (Berberis thunbergii DC.) - krzew ciernisty o gęstym pokroju, zupełnie niepozorny latem, ale za to jesienią i zimą wyjątkowo ozdobny. 

Jesienią liście przebarwiają się na bordowo, a czerwone podłużne jagody utrzymują się na roślinie przez całą zimę. W zimie są chętnie zjadane przez ptaki. 

Kwiaty drobne, żółte w baldachach. Okres kwitnienia - maj - czerwiec. 

Liście całobrzegie, owalne, opadające na zimę.

Rodzina: berberysowate

 

Podobnym krzewem ozdobnym o zabarwionych na bordowo pędach jest irga, ale ten nie posiada cierni. Dojrzałe owoce czerwone, czasem czarne lub pomarańczowe.

Rodzina: różowate

Zobacz też

Ognik szkarłatny (Pyracantha coccinea) ozdobny krzew zimozielony

Bez czarny (Sambucus nigra L.)

Bez czarny, dziki bez czarny (Sambucus nigra L.) - gatunek rośliny z rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae). Krzew o kulistej koronie. Wykorzystywany jest jako roślina lecznicza, kosmetyczna, ozdobna i jadalna. 

Kwitnie w czerwcu, lipcu. Kwiaty białe, promieniste, zebrane w duże i płaskie baldachogrona o średnicy zwykle od 10 do 20 cm, z 5 głównymi gałązkami. Wydzielają silny, niezbyt przyjemny zapach.  

Owoce mięsiste i lśniące pestkowce, po dojrzeniu fioletowoczarne, z 3–6 nasionami. Owoce rodzone są corocznie obficie, dojrzewają od końca sierpnia do października i utrzymują się na roślinie w postaci zwisających owocostanów. 

Wszystkie części rośliny zawierają w różnej ilości trujące glikozydy sambunigrynę i sambucynę. Owoce zawierają je w stanie niedojrzałym. Spożycie niedojrzałych i nieprzetworzonych owoców skutkować może zatruciem.

Wysoka temperatura (gotowanie i smażenie bez przykrycia) usuwa ich własności trujące. 

Objawami zatrucia są: osłabienie, bóle i zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunka, przyspieszenie tętna i zaburzenia oddychania aż do duszności włącznie. Pierwsza pomoc polega na sprowokowaniu wymiotów i płukaniu żołądka. Konieczna pomoc lekarza. 

W pyłku, kwiatach i owocach stwierdzono obecność białka, wywołującego reakcje alergiczne takie jak nieżyt nosa, zapalenie spojówek i duszności.

 

 

Właściwości lecznicze:

Według Farmakopea Polska surowcem zielarskim są kwiaty (Flos Sambuci) i dojrzałe (czarne) owoce (Fructus Sambuci).

Napary z kwiatów są używane przy przeziębieniach, do leczenia różnego rodzaju nieżytów i stanów zapalnych dróg oddechowych i chorób reumatycznych.
Kwiaty działają lub przypisywane jest im działanie: moczopędnie, napotnie, przeciwgorączkowo, wykrztuśnie, a zewnętrznie także przeciwzapalnie.
Zewnętrznie naparami z kwiatów przemywa się skórę przy zapaleniach skóry, wypryskach skórnych i oparzeniach, płucze jamę ustną i gardło przy stanach zapalnych oraz przemywa oczy przy zapaleniu spojówek. Napary z kwiatów bzu czarnego przy przeziębieniach mają wielokrotnie silniejsze działanie, niż napary z lipy.

Owoce mają własności przeczyszczające, działają napotnie, moczopędnie, przeciwgorączkowo, przeciwbólowo, odtruwająco, hipolipemicznie (obniżają stężenie triglicerydów, cholesterolu ogółem i cholesterolu LDL (w testach medycznych poglądy te nie zostały potwierdzone), przeciwwirusowo i immunostymulująco. Ze względu na dużą zawartość antocyjanów owoce mają potencjalne działanie przeciwutleniające.
Z owoców zazwyczaj wykonuje się odwary używane do leczenia migreny, nerwobólów, biegunki, chorób reumatycznych, i neurologicznych, a dzięki ich własnościom odtruwającym także przy zaburzeniach przemiany materii.
Wyciągi z owoców mają także słabe działanie przeciwbólowe. Mogą być używane do przemywania jamy ustnej po usunięciu zęba i przy porażeniu nerwu twarzowego.
Tradycyjnie bez czarny wykorzystywany jest także w leczeniu chorób wirusowych. Sok z czarnego bzu stosowany jest w leczeniu grypy i przeziębień. W badaniach klinicznych potwierdzono działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne (wobec Streptococcus pyogenes grupy C i G oraz Moraxella catarrhalis).

W przypadku owoców syrop zawierający ok. 30–38% jagód stosuje się w dawkach 15 ml 3 razy dziennie.

Roślina jadalna, ale trzeba pamiętać o tym, że owoce nie nadają się do spożycia na surowo. Z dojrzałych owoców można robić konfitury, dżemy, kisiele, soki, wino, można je także suszyć. Zawierają cukry, witaminy (głównie B i C), kwasy organiczne i inne związki. Muszą być jednak dojrzałe i ugotowane, gdyż gotowanie usuwa zawartą w nich truciznę.
W medycynie tradycyjnej ekstrakt z bzu wykorzystywany był w leczeniu cukrzycy.

Inne zwyczajowe nazwy polskie: bez lekarski, bez pospolity, bzowina, bzina, buzina, hyczka, baźnik, bess, best, bestek, bez apteczny, bez aptekarski, bez biały, bez dziki, bzowina czarna, bzowki, côrny bez, flider, gołębia pokrzywa, hebz, holunder, hyćka, kaszka, suk. 

Herpetofauna Polski - salamandra, jaszczurki, zaskrońce

 Herpetofauna – ogół wszystkich płazów i gadów występujących na danym obszarze. istnieje też podział herpetofauny na batrachofaunę (płazy) i reptiliofaunę (gady).

Płazy od gadów różnią się między innymi tym, że żyją gady żyją głównie na lądzie, a płazy występują zarówno w środowisku wodnym, jak i lądowym.

Do płazów należą m. in. kumaki, ropuchy, rzekotki, salamandra plamista, traszki, żaby.

Do gadów np. jaszczurki - zwinka, zielona, żyworodna, padalec, wąż Eskulapa, zaskroniec, żmija zygzakowata czy żółwie.

zobacz:

Jaszczurka zwinka

 

 

 

***

Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) – gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych (Colubridae). 

 

Gromada: Gady

Rząd: łuskonośne

Podrząd: węże

Rodzina: połozowate

Podrodzina: zaskrońcowate

Rodzaj: Natrix 

 Zaskroniec zawdzięcza swą polską nazwę charakterystycznym żółtawym plamom „za skroniami”. Plamy te są bardzo wyraźne – pozwalają łatwo rozpoznać ten niejadowity i niegroźny dla człowieka gatunek, otaczają je czarne obwódki. Ubarwienie ciała zmienne, zazwyczaj szarozielone lub brązowawe. Białokremowy brzuch pokrywają nieregularne czarne plamy o podobnym do kwadratów kształcie.

Samica składa jaja od czerwca do lipca w liczbie 9–40, o długości 23–30 mm. Po 2 miesiącach wykluwają się młode, o długości ciała około 15 cm. Od razu są samodzielne.

Zaskroniec zwyczajny, którego znajdziesz w ogrodzie, nie ma zamiaru cię ugryźć. Ma zamiar zjeść ślimaki, które niszczą twoje rośliny.

Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) to najczęściej spotykany wąż ogrodowy w Polsce. Jest całkowicie niegroźny dla człowieka. Bez jadu. Bez zębów jadowych. Bez najmniejszego zainteresowania tobą. Jest zwinny, płynny w ruchach i oddala się, zanim zdążysz zareagować. Jeśli ugryzie z zaskoczenia, to powierzchowne zadrapanie bez żadnych konsekwencji — reakcja przestraszonego zwierzęcia, nie atak.

Co robi z dużą skutecznością:

poluje na ślimaki — swoją główną zdobycz w wilgotnych ogrodach, dokładnie te zwierzęta, które w nocy niszczą twoje warzywa

chwyta żaby, ropuchy i larwy owadów przy ziemi — regulując populacje bezkręgowców bez żadnych chemikaliów

sygnalizuje ogród w równowadze — żeby się tu osiedlić, potrzebuje schronienia, wilgoci i spokoju

Rozpoznasz go łatwo: ciało brązowoszare lub oliwkowe, wyraźna żółta lub biaława obroża za głową — jego znak rozpoznawczy. W obliczu zagrożenia spłaszcza się, syczy lub udaje martwego. Nigdy nie atakuje.

Zaskroniec objęty jest w Polsce ochroną gatunkową na mocy ustawy o ochronie przyrody. Jego zabicie jest wykroczeniem.

Jeśli znajdziesz go pod doniczką, kamieniem lub agrowłókniną — zostaw go. Poluje w tym ogrodzie od sezonów, prawdopodobnie zanim jeszcze cokolwiek w nim posadziłeś.

To ciche łowczynie warzywnika. Zostaw je w spokoju. Nie są zainteresowane tobą. 

 

 ***

Salamandra plamista (Salamandra salamandra) - gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju salamandra w Polsce. Dorosłe osobniki charakteryzują się błyszczącym, intensywnie czarnym kolorem, na tle którego widnieją jaskrawe, żółte plamy o nieregularnym kształcie i różnej wielkości.

***

Na stronie internetowej bazy danych Atlasu Płazów i Gadów Polski prowadzonej przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk na specjalnym formularzu można zgłosić informację o występowaniu i rozmieszczeniu herpetofauny występującej w Polsce. 

https://www.iop.krakow.pl/plazygady/gatunki