Oset Carduus

Oset to nazwa ludowa na określenie kilku rodzajów z rodziny złożonych Asteraceae, o kłujących pędach, szczególnie z rodzajów oset Carduus, ostrożeń Cirsium, popłoch Onopordon czy nawet dziewięćsił Carlina.
W praktyce najczęściej dotyczy najpospolitszego rodzaju ostrożeń Cirsium, a zwłaszcza uciążliwy chwast ostrożeń polny Cirsium arvense.

Kwiaty zebrane w koszyczek. Puch kielichowy tzw. aparat lotny składający się z pierzastych włosków służy do rozsiewania owoców. Wyróżniane przez botaników rodzaje oset i ostrożeń są do siebie bardzo podobne, a różnią się tym, że puch kielichowy pierwszego tworzą pojedyncze, ewentualnie z zadziorkami, włoski, a tego drugiego włoski pierzaste

 

  

 

Ostrożeń łąkowy Cirsium rivulare i ostrożeń warzywny Cirsium oleraceum to pospolite rośliny łąkowe, o dużych i miękkich, niekłujących liściach.

Jak wynika z badań terenowych do Polskiego Atlasu Etnograficznego, liści ostów używano na Podhalu i w Beskidach do przyrządzania głodowych polewek. Miękkolistny ostrożeń łąkowy był często odróżniany od innych ostów i nazywany szczerbak, szczerbacz, scyrbok itp. W XIX wieku był powszechnie używany na przednówku w znacznej części Karpat. Zaznaczyć przy tym należy, że nazwa szczerbak była też używana na określenie cykorii podróżnik Cichorium intybus.

Osetnik to również nazwa gatunku motyla (rusałka osetnik), którego gąsienice odżywiają się różnego typu ostami.

Kukurydza zwyczajna (Zea mays)

Kukurydza zwyczajna (Zea mays) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny wiechlinowatych. Roślina ciepło i światłolubna. Należy do zbóż.

 

Kwiatostany kwiatów męskich w postaci wiechy złożonej o długości 10 do 40 cm są osadzone na wierzchołkach źdźbeł. Wiecha składa się z licznych, dwukwiatowych kłosków osadzony parami, spiralnie, na osi kwiatostanowej. W kwiecie trzy pręciki z pylnikami zawierającymi do 2500 ziaren pyłku.  

Kwiatostany żeńskie mają postać kolby. Po zapyleniu przez wiatr kwiatostany żeńskie przekształcają się w owoce, czyli w kolby kukurydzy nazywane ziarniakami.
Kwiatostany żeńskie są osadzone na skróconych pędach bocznych przekształconych w osadki tworzące kolby stojące pojedynczo w pachwinach liści, okryte pochwami liściowymi. 
Kłoski kolby są dwukwiatowe, z których jeden ma normalnie rozwinięty słupek z bardzo długim znamieniem (nawet do 70 cm), drugi jest szczątkowy, niezdolny do zapłodnienia i tworzenia nasion.

Kwitnąca kolba kukurydzy

Te długie nitkowate włókna (nawet do 70 cm) zwane wąsami lub włosami kukurydzy to znamiona żeńskich kwiatów (Stigma maydis). Znamiona zawierają flawonoidy, białka, witaminy, olejki eteryczne, wykazują właściwości prozdrowotne, działają korzystnie na funkcjonowanie dróg moczowych, wątroby, regulują ciśnienie tętnicze krwi. 

Kwitnąca kolba kukurydzy

 Owocami kukurydzy są ziarniaki, których ubarwienie jest zależne od odmiany.

Jedną z 4 odmian kukurydzy jest koński ząb Zea mays L. subsp. mays Grupa Indentata uprawiany na paszę - kiszonki i zielonki dla bydła i trzody.

Owoce końskiego zębu tworzą ziarna spłaszczone, o wydłużonym kształcie z wgłębieniem na wierzchołku. 

Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea L.), kanadyjska (S. canadensis), późna (S. serotina)

„Mimozami jesień się zaczyna, złotawa, krucha i miła… - śpiewał Czesław Niemen piosenkę „Wspomnienie” do słów Juliana Tuwima. To o nawłoci pospolitej (Solidago virgaurea L.), bo tak też nazywane jest to trujące wszędobylskie zioło. Inne nazwy zwyczajowe (dawne i ludowe): polska mimoza, złota dziewica, złota rózga.
Mam problem z rozróżnieniem gatunków i odmian nawłoci. W Polsce istnieje ich wiele. Najpopularniejsze to nawłoć kanadyjska (S. canadensis), późna (S. serotina) i pospolita (S. virgaurea).

Nawłoć kanadyjska i późna są gatunkami obcymi, bardzo inwazyjnymi, przez co zdołały zadomowić się na naszych siedliskach naturalnych i wyparły nasz rodzimy gatunek. Często rosną wspólnie, przeplatając się ze sobą. Późna rozpowszechniona w płd-wsch Polsce, rzadziej w płn-wsch części kraju.

A nasza krajowa nawłoć pospolita, pomimo swojej nazwy, wcale taka często spotykana nie jest.

Różnią się wysokością.
- kanadyjska ok. 120-170 cm;
- późna ok. 70-150 cm;
- pospolita ok. 30-100 cm.

Kwiatostany:
- kanadyjska - cytrynowożółte drobne kwiaty tworzą wiechę w kształcie szerokiej piramidy, z przewisającymi cienkimi gałązkami;
- późna - żółte bardzo małe kwiaty tworzą wyprostowaną wiechę, bardziej zwartą niż u kanadyjskiej, o krótszych gałązkach;
- pospolita - żółte kwiaty osadzone blisko łodygi, tworzą zwartą, maczugowatą wiechę.

Łodyga:
- kanadyjska - najgrubsza, owłosiona zielonymi włoskami lub prawie naga;
- późna - średnia, gładka lub bardzo delikatnie owłosiona, zielona z czerwonym odcieniem;
- pospolita - cienka, gładka, bez włosków, czerwieniejąca, nawet brązowa.

Kwiaty drobne, żółte, zebrane w koszyczki (od 5 do 14 kwiatków w jednym koszyczku), a te w wiechowate kwiatostany na szczycie łodygi zapylane przez motyle i muchówki. Miododajna.

Rośnie na polanach, w zaroślach i widnych lasach, na miedzach, suchych łąkach i wrzosowiskach. Roślina szkodliwa dla bydła domowego – może powodować zatrucia, objawiające się gorączką, obrzękami i nadmiernym wydalaniem moczu. Kwitnie od lipca do września.

W starożytności z liści i kwiatów wytwarzano żółty barwnik.

  

  

 

Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare L.)

Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare L.) - ziele z rodziny astrowatych o żółtopomarańczowych kwiatostanach tworzących charakterystyczny spłaszczony koszyczek. Liście duże, pierzastosieczne, dolne pierzastowcinane, górne wcinanopiłkowane, skrętoległe.

Bylina pospolicie występująca przy drogach, miedzach, trująca dla człowieka i bydła. Jej zapach odstrasza muszki, kleszcze, komary, mrówki. Odwar z ziela stosowany do zwalczania stonki ziemniaczanej i mszyc. Działa toksycznie na wszy, świerzbowce i nużeńce. Obecnie jest stosowana jako domieszka do leków zewnętrznego stosowania we wszawicy głowowej i łonowej (alkoholowy wyciąg o nazwie Artemisol). Można też zastosować go jako środek odstraszający pchły i kleszcze dla psa lub kota.

Po odkryciu toksycznego działania zawartego w roślinie, w tym także w kwiatostanach wrotyczu olejku eterycznego tujonu zaprzestano zalecać doustne stosowanie naparów z tej rośliny. Napar z kwiatów wrotycza stosowany miejscowo na rany – przyspiesza ich gojenie.

Żmijowiec zwyczajny (Echium vulgare L.)

Żmijowiec zwyczajny jest rośliną zielną dosyć pospolitą na łąkach, bezdrożach, skarpach, nieużytkach. Lubi ciepło oraz suchą i piaszczystą glebę.

Ma dość charakterystyczny wygląd, lancetowate, szorstko owłosione liście, kwiaty, które na początku kwitną na różowo, z czasem przybierają purpurowy i wreszcie niebieski kolor. Z kwiatów wyrastają pręciki, wyglądem przypominające język żmii, stąd, między innymi, nazwa rośliny.

 

 

  

  

 

W medycynie ludowej powszechnie stosowano żmijowca przeciwko ukąszeniom żmij, a także jako lek już po ukąszeniu. Wykorzystywano go także do przemywania ran, łagodzenia stanów zapalnych skóry. Napar z rośliny stosowano w leczeniu padaczki oraz jako środek przeciwbólowy i leczący migreny.

Stosowany zewnętrznie łagodzi stany zapalne skóry, regeneruje naskórek, przyspiesza gojenie się ran. Z powodzeniem można stosować go na oparzenia, odleżyny, stłuczenia, opuchnięcia i trudno gojące się rany.

Żmijowiec jest nieoceniony jako środek łagodzący ból i swędzenie po ukąszeniach owadów, w szczególności komarów. Związki aktywne, zawarte w roślinie, łagodzą ból po ukąszeniu, przyspieszają zniesienie opuchlizny i obrzęku, regenerują naskórek.

Jeżyna, ożyna, ostrężyna, drapaka

Jeżyny popularnie zwane ostrężynami, ale spotkałam się też z nazwą drapaki rosną w naturalnym środowisku na skraju lasów, w zaroślach.
Pędy i liście krzewu ostrężyny uzbrojone w hakowate kolce, kwiaty zebrane w grona lub wiechy białe lub różowe. Owoce podobne do malin, ale smaczne tylko dojrzałe barwy ciemnogranatowej a nawet czarnej, nadają się przetwory.

 

  

Motyl latolistek cytrynek (Gonepteryx rhamni)

Pospolity w Polsce Latolistek cytrynek, listkowiec cytrynek (Gonepteryx rhamni) – gatunek motyla dziennego z rodziny bielinkowatych (Pieridae). Jest to jedyny europejski motyl zimujący w opadłych liściach.

Skrzydła samców są cytrynowożółte, natomiast skrzydła samic zielonkawobiałe. Na skrzydłach znajdują się charakterystyczne pomarańczowe punkty. Rozpiętość skrzydeł: 48-55 mm. Gąsienice są smukłe, zielone z jasnymi paskami wzdłuż boków ciała.

Jest go pełno i to prawie o każdej porze roku. Przysiadają na kwiatach łopianu.

Trudno go złapać, ale kiedy się cichutko przyczaisz można go sfotografować. Nie jest tak ładny, jak rusałka pawik czy pokrzywnik, jednak wśród pierwszych motyli, jakie rzucają się w oczy jest cytrynek, chociaż na roślinie nieźle się kamufluje upodabniając się do liścia. 

 

Na łodydze kwiatowej łopianu większego (Arctium lappa L.) fioletowo-różowe kwiaty zebrane w koszyczki. Koszyczki wyrastające na długich szypułkach w górnej części łodygi tworzą wiechę. Bardzo charakterystyczną cechą jest to, ze koszyczki mają od zewnątrz zielone, haczykowate łuski okrywy. Wewnętrzna warstwa okrywy to szczeciniaste plewinki. Koszyczki kwiatów łopianu znane są i pospolicie zwane jako dziady.